Connect with us

регион

Во Хрватска платите растат двојно побрзо одошто просекот на ЕУ: работодавците бараат покачувањата да се врзат со продуктивноста

објавено

на

Хрватска забележала трет најголем раст на вкупниот приход по вработен од 44,2 отсто, а второ место по реален раст од 19,5 отсто, во рамки на ЕУ. Во 2024 година се очекува просечната бруто-плата да порасне за околу 10 проценти, односно втора година по ред на раст на реалните плати над 6 проценти.  Рекордното зголемување на платите и нето платите на вработените во државните служби не е поврзано со реформата на јавната администрација, растот на продуктивноста на јавниот сектор и државната администрација или со целно наградување на најдобрите вработени.

Во Хрватска, просечната номинална бруто-плата за март (исплатена во април) скокнала за 7,7 отсто на месечно ниво и за дури 17,9 отсто на годишно ниво (+13,3 отсто реално) и во март изнесувала 1.834 евра. Истовремено, во текот на првиот квартал од 2024 година, реалниот раст на бруто-платата се задржал на исклучително високи 10,0 отсто, по 10,3 отсто во последниот квартал од 2023 година и 8,2 отсто во третиот квартал од истата. Просечната нето-плата пораснала малку побавно, односно 6,7 отсто месечно, што е последица на зголеменото даночно оптоварување,  бидејќи платите на дел од вработените, кои пред зголемувањето на платите не плаќале данок, влегоа во т.н. даночни ножици, вели најновиот „Фокус на неделата“ на Хрватското здружение на работодавци (ХЗР).

Исто така, дел од вработените зачекориле во повисока даночно ниво, а годинава е зголемен и максималниот месечен основ за пресметување придонеси за пензиско осигурување на високи плати.

Овој силен раст на реалните плати е резултат на исклучително великодушното зголемување на платите во јавниот сектор во изборната година, рекордно зголемување на „минималецот“ за 20 отсто (наспроти само 5,1 отсто во ЕУ, што е значително над очекуваната стапка на раст на колективно договорените плати во еврозоната во 2024 година,  од околу 4,5 отсто), недостигот на работници на пазарот, особено во услужните сектори, како и континуираното забавување на стапката на инфлација.

„На крајот на февруари го анализиравме конечниот тренд на платите во 2023 година, при што бруто-платите пораснаа за 14,7 отсто (+6,4 отсто реално), додека нето-платите пораснаа за 13,0 отсто (+4. 7 проценти реално). Неодамна објавените податоци за движењето на вкупниот бруто приход на вработените во земјите-членки на ЕУ даваат слична слика во однос на потесната дефиниција на платите, а во меѓународна споредба тие ја ставаат Хрватска пред огромното мнозинство земји-членки на ЕУ“, објавија од ХЗР.

Растот на вкупните примања во Хрватска од 14,3 отсто забележан во 2023 година го надминал просекот на членките на ЕУ од седум отсто, а и реалниот пораст на приходите (+5,9 отсто) е десет пати посилен во однос на просекот на ЕУ (само +0,6 отсто). Во споредба со пред-пандемиската 2019 година, Хрватска забележала трет највисок раст на вкупните примања по вработен од 44,2 отсто, а е на второто место во однос на реалниот раст од 19,5 отсто, повторно над просекот на ЕУ од 17 отсто номинално, т.е. пад на приходите таму од -3,7 проценти. Другата страна на медалот е тоа што во текот на истите четири години единечниот трошок на трудот  во Хрватска го надмина просекот на ЕУ (22,1 отсто наспроти 14,9 отсто), но во исто време растел побавно во споредба со просекот на регионот на Централна и Источна Европа (31,6 отсто).  Кога единечниот трошок на трудот расте побрзо во споредба со трговските партнери, инфлацијата е поттикната и ценовната конкурентност во меѓународната размена се губи, и обратно.

Недостигот на работна сила ги крева платите нагоре

Исплатите што не се даночат ефективно го намалуваат данокот на вкупно исплатените  надоместоци исплатени на вработените, но само даночно растоварување на средните и повисоките плати,  како дел од сеопфатната даночна реформа, би го олеснило силниот раст на договорените бруто плати. Хрватска, исто така, бележи трета најголема диспропорција на посилниот раст на минималната плата во однос на номиналниот раст на БДП (на ниво на ЕУ), што е неодржливо и е уште еден аргумент во прилог на неопходноста од пошироки даночни растоварувања на платите. И покрај ова, забележуваме раст на „даночниот клин“ (однос помеѓу сумата на даноци што ги плаќа просечен работник и вкупниот трошок за работна сила на работодавецот) посилен од просекот на ЕУ, особено на ниво на бруто-плати над 167 отсто од просечната, кои во Хрватска пораснаа втора година по ред или кумулативно за еден процентен поен, додека таа беше непроменета на ниво на ЕУ.

Со оглед на споменатиот силен раст на платите оваа година со раст на вработеноста од два проценти, суфицитот на централната влада може повторно да го надмине планот и да достигне 1 процент од БДП, што отвора простор за растоварување  на средните и високите плати.  Во прилог на даночните олеснувања одат и неодамнешните проекции на Европската комисија, во кои споредено со минатогодишните прогнози, прогнозата за влијанието на трошоците за стареење врз државните финансии е подобрена за 0,4 отсто од БДП. Трошоците за стареење го вклучуваат влијанието на демографските трендови врз трошоците за пензии, здравство, нега и  образование.

Силниот раст на платите во јавниот сектор што го овозможи владата на Андреј Пленковиќ (на фотосот) во изборна година, велат од Хрватската комора на работодавци, ќе го стави приватниот сектор пред големи предизвици бидејќи државата сега врши притисок врз компаниите да ги зголемат платите на вработените значително над растот на продуктивноста, а силниот раст на платите исто така врши притисок врз индексирањето на пензиите, па од први јули  2024 година се очекува пензиите да пораснат за осум проценти.

Европската комисија  незначително ги намали и прогнозите за каматните расходи во сервисирање на јавниот долг, што дава простор за да се земе здив. Во 2024 година, очекуваме просечната бруто-плата да порасне за околу 10 проценти, односно втора последователна година на раст на реалните плати над 6 проценти, што ќе ја направи Хрватска лидер во регионот на ЦИЕ и особено во ЕУ, велат од асоцијацијата на работодавци. Покрај ослободените од данок и приходите во натура, очекуваме зголемување на вкупните примања на вработените за околу 15 проценти слично како и лани. Главните причини за тоа се невиденото номинално зголемување на платите во јавниот сектор од околу 17 отсто во изборната година и речиси рекордното зголемување на минималната плата (+20 отсто наспроти само 5 отсто во ЕУ), што е значително над очекуваната стапка на раст на колективно договорените плати во еврозоната во 2024 година од околу 4,5 отсто.

Поради ова, масата на плати на ниво на општата држава ќе скокне на 13 отсто од БДП од 11,5 отсто од БДП во 2023 година. Тензијата на пазарот на труд продолжува, а тоа најдобро се гледа преку податоците дека 45 отсто од менаџерите во индустријата, 28 отсто во услугите и дури 63 отсто од нив во градежништвото (наспроти 20 отсто, 28 отсто и 26 отсто во истите сектори на ниво на ЕУ) недостатокот на работна сила го истакнуваат  како едно од главните ограничувања во бизнисот. Затоа, во 2024 година Хрватска ќе се соочи со побрз раст на единечниот трошок за работна сила  отколку кај нивните клучни надворешно трговски партнери.

Потребно е намалување на „даночниот клин“

„Рекордно зголемувањето на платите и нето-платите на вработените во општата држава не е поврзано со реформата на јавната администрација, растот на продуктивноста во јавниот сектор и државната администрација или со таргетирано наградување на најдобрите вработени. Без реформи на државната администрација, посилниот раст на платите во јавниот сектор во однос на приватниот сектор (под 10 проценти) секако нема да има позитивен ефект врз смирувањето на инфлацијата. Иако компаниите членки  на ХЗР ги зголемија платите на вработените во просек за 15-20 проценти во текот на 2023 година, исто така значително над стапката на инфлација, голема е разликата кога тоа го прави приватниот сектор, бидејќи одлучува врз основа на продуктивноста и резултати и кога истото го прави без изразени критериуми државата“, велат од ХЗР.

Имено, со својот потег државата која троши околу 50 отсто од БДП директно влијаеше на цената на трудот во останатиот дел од економијата. Зауздувањето на масата на плати и наградувањето на вработените врз основа на резултатите во наредните години, укинувањето на слабо насочените политики за контрола на цените во малопродажбата, како и субвенциите за енергија и домување се неопходни со цел Хрватска да ја подобри не само ефикасноста на економијата, туку и да создаде резерви во буџетот за идни шокови. Силниот раст на платите во јавниот сектор, додаваат од ХЗР, ќе го стави приватниот сектор пред големи предизвици бидејќи државата сега врши притисок врз компаниите да ги зголемат платите на вработените значително над растот на продуктивноста, а силниот раст на платите исто така врши притисок врз индексирањето на пензиите, па од први јули  2024 година се очекува пензиите да пораснат за осум проценти.

„Со забрзаната конвергенција на цените на услугите, кои сѐ уште се за околу 30 отсто пониски од просекот на ЕУ, растот на платите ја задржува инфлацијата во Хрватска над просекот на еврозоната на среден рок, што го зголемува ризикот од спирално зголемување на платите и цените на мало. Имено, на среден рок, бруто-платите не треба номинално да се зголемуваат за повеќе од пет проценти, едноставно кажано, над збирот на целната инфлација (околу 2 проценти) и растот на продуктивноста по работен час (два до три проценти) ако сакаат да останат во рамките што не придонесуваат за зајакнување на инфлацијата и ја нарушуваат конкурентноста на економијата“, објаснуваат од ХЗР.

Платите не треба да растат без зголемување на продуктивноста

Главниот предуслов за одржлив раст на платите и нивно приближување кон просеците на ЕУ е повисокиот раст на продуктивноста, вели ХЗР. За да се зголеми бруто додадената вредност и продуктивноста, неопходен е координиран сет на структурни политики преку намалување на даночниот клин на висококвалификуваните вработени, активните политики на пазарот на трудот, инвестициите во енергетските капацитети, значително намалување на административните трошоци и деловната регулатива, забрзување на судските механизми, зајакнување на платформите за прибирање на ризичен капитал и постојана образовна реформа според потребите на пазарот на трудот.

Императив е компаниите да се интегрираат во глобалните синџири на вредност со цел да ги прошират потенцијалните странски пазари, како и да пренесат знаење и технологија, се вели во Фокус на неделата на ХЗР. Вкупните придонеси и даноци за исплата на плата од околу 4.700 евра бруто или 2.600 евра нето во Хрватска се и до 200 евра повисоки отколку во структурно сличните земји од регионот на ЦИЕ.

„Има простор за раст на продуктивноста, особено во земјоделството, преработувачката индустрија и комуналните претпријатија, каде што најмногу заостануваме во однос на референтните вредности. Во исто време, најголемо поместување е постигнато во информатичкиот сектор, каде бруто додадената вредност по вработен скокна на 58 отсто од просекот на германската ИКТ индустрија за само две години, од само 34 отсто забележани во 2019 година“, заклучуваат од ХЗР.

банки2 дена ago

Со голем настан Македонската шаховска федерација ќе одбележи еден век постоење на Светската шаховска федерација ФИДЕ

македонија5 дена ago

Комерцијална банка со поддршка за македонскиот фудбал и во наредните три години

банки5 дена ago

Прокредит банка со нова модерна филијала во Гостивар

македонија5 дена ago

Донаторскиот кружок на КОНЕКТ по 5-ти пат покажа филантропија на дело: Собрани еден милион денари здружени донации за влијателни иницијативи

банки6 дена ago

ПроКредит е единствена банка во Македонија оценувана од Fitch Ratings

банки7 дена ago

Нова зелена бизнис кредитна линија на ПроКредит Банка и ЕБОР со поврат на средства до 10% за инвестиции во одржливи решенија

македонија1 недела ago

Приближувајќи се кон првата декада со бројни успеси – 8 години ги зајакнуваме носечките столбови на уникатното хотелско угостителство во Скопје Мериот Хотел

менаџмент / маркетинг2 недели ago

Како да се водат состаноци: не мора да се долги, мачни и здодевни, може и поинаку

регион2 недели ago

Во Хрватска платите растат двојно побрзо одошто просекот на ЕУ: работодавците бараат покачувањата да се врзат со продуктивноста

свет2 недели ago

Како турнејата на Тејлор Свифт може да ја поправи економската слика на Европската унија

македонија1 недела ago

Приближувајќи се кон првата декада со бројни успеси – 8 години ги зајакнуваме носечките столбови на уникатното хотелско угостителство во Скопје Мериот Хотел

банки7 дена ago

Нова зелена бизнис кредитна линија на ПроКредит Банка и ЕБОР со поврат на средства до 10% за инвестиции во одржливи решенија

македонија5 дена ago

Донаторскиот кружок на КОНЕКТ по 5-ти пат покажа филантропија на дело: Собрани еден милион денари здружени донации за влијателни иницијативи

банки6 дена ago

ПроКредит е единствена банка во Македонија оценувана од Fitch Ratings

банки5 дена ago

Прокредит банка со нова модерна филијала во Гостивар

банки2 дена ago

Со голем настан Македонската шаховска федерација ќе одбележи еден век постоење на Светската шаховска федерација ФИДЕ

македонија5 дена ago

Комерцијална банка со поддршка за македонскиот фудбал и во наредните три години