Connect with us

економија

Повеќе да не се плашиме од одрастот

Капитал во соработка со Le Monde Diplomatique

објавено

на

За едни изобилство, за други штедливост

Една меѓународната платформа за плодна дебата сега е анимирана околу поимот на „одраст“ (т.е. degrowth). Од доста очигледни еколошки причини, можноста за бесконечен раст во конечен свет повеќе не може да биде илузија. Во нееднаков, продуктивистички и потрошувачки свет, „секогаш повеќе“ ги достигнува своите реални граници. Според поддржувачите на овој концепт, одрастот отвора перспективи за социјална правда, еманципација и радост на животот.

Венсан Лиже
Инженер, ко-координатор на социјалната задруга Каргономија во Будимпешта, ко-автор (со Анитра Нелсон) на Exploring Degrowth: A Critical Guide, Pluto Press, 2020 г., и (со Изабел Брокман) на Degrowth, fake or not, Tana Éditions, 2021 г.

Враќањето во глобалната економија ги смирува медиумите, инвеститорите и креаторите на политиките. Но, сепак, дали враќањето на вчерашниот раст може одржливо да ја обезбеди иднината на човештвото? Постојат многу аргументи во корист на намалување на најштетните економски фактори; еден пристап кон еколошки, социјални, културни и демократски предизвици што премногу често се карикира.

Една меѓународната платформа за плодна дебата сега е анимирана околу поимот на „одраст“ (т.е. degrowth).1 Од доста очигледни еколошки причини, можноста за бесконечен раст во конечен свет повеќе не може да биде илузија. Во нееднаков, продуктивистички и потрошувачки свет, „секогаш повеќе“ ги достигнува своите реални граници. Според поддржувачите на овој концепт, одрастот отвора перспективи за социјална правда, еманципација и радост на животот.

Според нив, растот што се мери денес со годишното зголемување на додадената вредност е физичка аберација, бидејќи е директно поврзана со производството и потрошувачката. Без разлика дали е црвено, зелено или црно, одржливо или инклузивно, неговата вечна потрага им изгледа апсурдна: раст од само 3% на годишно ниво, неизбежно води до двојно зголемување на нашето производство (и потрошувачка) на секои дваесет и четири години. Со ова темпо, за еден век, ние би произвеле дури осумнаесет пати повеќе отколку денес. Здравиот разум би сакал да излеземе од оваа потрага што ги исцрпи вчерашните придобивки во однос на социјалната заштита 2. Затоа што, навистина, кој може да тврди дека сега сме глобално три пати посреќни отколку пред педесет години?

Движењето во спротивна насока би било подеднакво апсурдно. Предизвикот не е да се намали, туку да се „има одраст“, да се излезе од фетишот на раст по секоја цена и да се премине од тесно квантитативен пристап, кој ги губи од вид целите на економијата, на квалитативно размислување за значењето на нашите активности и нашите животи воопшто. Да експериментираме и да поставиме други начини на поставување прашања. Да ги задоволиме нашите основни потреби на одржлив начин, се разбира, но и пријателски и праведно.3

И покрај се, ова фетишизирање на растот останува многу присутно, и десно и лево, па дури и меѓу многу еколози. За да се одговори на климатските итни предизвици, догмата сега се заснова на предизвикот за раздвојување: да продолжиме да го зголемуваме производството на стоки и услуги, додека значително ги намалуваме влијанијата врз животната средина и екстракцијата на ресурсите. Меѓутоа, иако успеавме да забележиме тука и таму делумно, регионално, секторско или привремено раздвојување, глобално раздвојување пропорционално на влогот никогаш не се има случено.4

Повик да ја преиспитаме иновацијата

И покрај огромните неодамнешни инвестиции, ветерот или сонцето се уште сочинуваат помалку од 3% од примарната енергија во светот, додека веќе предизвикуваат тензии во снабдувањето со одредени материјали како бакар, но и во користењето на простори. Затоа, енергетската транзиција може да се направи само со намалување на нашите енергетски најинтензивни активности. Така, за одрастот, имплементацијата на алтернативи на фосилни горива има смисла само во трезвени, солидарни, отворени и релоцирани економии.

Еден од најголемите предизвици на таквото раздвојување би било драстичното намалување на емисијата на гасови со ефект на стаклена градина. Но, освен ако не ги надминеме законите на физиката, се чини дека нема да можеме да ги замениме фосилните горива (нафта, гас, јаглен), кои сепак претставуваат 84% од нашата потрошувачка. Во отсуство на еквивалент кој е лесен за складирање и пренослив, густ во енергијата и – барем за момент – лесно се експлоатира, немаме друго решение освен дефинитивно да ја намалиме потрошувачката на енергија.

И покрај огромните неодамнешни инвестиции, ветерот или сонцето се уште сочинуваат помалку од 3% од примарната енергија во светот, додека веќе предизвикуваат тензии во снабдувањето со одредени материјали како бакар, но и во користењето на простори. Затоа, енергетската транзиција може да се направи само со намалување на нашите енергетски најинтензивни активности. Така, за одрастот, имплементацијата на алтернативи на фосилни горива има смисла само во трезвени, солидарни, отворени и релоцирани економии 5.

Во општество базирано на раст, се задржува само економската димензија на иновацијата, која стана синоним за технички напредок. Одрастот повикува да ја преиспитаме иновацијата, но сега во служба на други вредности како што се дружељубивост, автономија, радост на живеење, еко-феминизам, заеднички добра, слободно време, ниска технологија, пермакултура, самоуправување или реципроцитет6. Нема отфрлање на техничката иновација кога е вкоренета во социјалната и културната рефлексија.

Бесконечниот раст на населението на Земјата е апсурден како и бесконечниот раст на енергијата. Проектот за одраст одговара на централното прашање за демографијата со истакнување на целта на глобалната социјална правда. Историјата учи дека популациите со пристојни услови за живот и широк пристап до образование го намалуваат нивниот број на деца по сопствен избор. Речиси сто земји, практично на секој континент, веќе имаат прираст на популација под ниво на регенерација.

Ако инерцијата на демографските феномени не доведе да бидеме повеќе од десет милијарди жители на Земјата за неколку децении, прашањето за контрола на растот на популацијата останува акутно само во дел од субсахарска Африка. Исто така, станува збор за споделување, особено храна и пристап до вода, што подразбира сомневање во нашите начини на производство и потрошувачка. Предизвикот на стареењето на популациите, исто така, бара повеќе средства и време да се посвети на здравјето, грижата, услугите и производството на квалитетна храна, помалку месна, релоцирана и регенеративна за биодиверзитетот.7

Излез од капитализмот не е доволен

Бесконечниот раст на населението на Земјата е апсурден како и бесконечниот раст на енергијата. Проектот за одраст одговара на централното прашање за демографијата со истакнување на целта на глобалната социјална правда. Историјата учи дека популациите со пристојни услови за живот и широк пристап до образование го намалуваат нивниот број на деца по сопствен избор. Речиси сто земји, практично на секој континент, веќе имаат прираст на популација под ниво на регенерација.

Колку и да е потребно, излез од капитализмот не е доволен. Предизвикот е, исто така, да се откажеме од продуктивизмот, потрошувачкиот менталитет и повеќе да не го перципираме и организираме општеството низ единствената призма на економијата на растот. Неопходно е на овој одраз да се додаде радикална критика на техно-науката, ова отуѓување според кое технологијата може да реши буквално се.

Не е случајно што одрастот настана околу критиката за развојот. Западниот модел на цивилизација беше наметнат со насилство, прво врз населението на териториите каде што се роди, како во Англија, со огради, во XVI век8, и во XIX век со индустриската револуција, потоа проширена на целата планета со колонизација.

Ако Западњаците немаат легитимитет да им забранат на другите да ги следат во потрошувачкиот ќорсокак што беше нивен, сега тие имаат двојна обврска да ги препознаат своите одговорности во сегашните и идните катастрофи и да ја запрат експлоатацијата на земјите од Југот. Само намалувањето на потрошувачката на Северот ќе им овозможи да се надеваат дека ќе си ја вратат својата судбина. Ова е неопходен услов за прекин на експлоатацијата на нивните ресурси што генерира политичко и економско мешање. Продолжувањето по истата патека со таканаречениот „зелен“ раст само ќе ја овековечи оваа колонијална динамика, како што потсетуваат примерите на Конго, стратешка земја по своите рудници за кобалт (неопходни за дигитални и нови технологии), или Боливија, со својот ресурси на литиум (се користат за електрични батерии, акумулатори и сл.).

Достапноста на средните класи до западниот начин на живот во Кина, Индија или Бразил, не треба да не натера да ги заборавиме критиките за развојот, ниту важноста на неговите злодела во овие региони на светот. Бидејќи конечно, Кинезите се првите жртви на загадување поврзано со производството на она што потоа се консумира во западните земји. Бидејќи Северот е одговорен за повеќе од 90% од емисиите на стакленички гасови, ќорсокакот во кој е зафатена целата планета ќе биде прекинат само преку дијалог со Југот и земјите во развој, признавајќи ја оваа историска одговорност.9

Предизвикот веќе не е да растеш, туку да споделуваш. Размислувањето за одраст води кон интерес за поимите основен приход, бесплатни или локални системи за размена. Ова го наоѓаме во идејата за безусловно давање на автономија, што ја прави врската помеѓу основниот приход, слободниот пристап до јавните услуги и основните потреби10. Ова давање им гарантира на сите, од раѓање до смрт, поединечно и безусловно, достоинствени услови за живот. Ќе се распредели со влечење права за ресурси (вода, енергија, земја за домување или активности, храна), пристап до услуги (образование, здравство, транспорт, информации и култура), но исто така и со потпирање на други нешпекулативни системи за размена, како што се локалните валути. Повеќе директни и делиберативни демократски системи конечно би можеле да ги постават суштинските прашања: што се произведува, како, и за каква употреба?

Одрастот го доведува во прашање односот кон времето, кон териториите, кон другиот; кон активностите, потребите, намените

Алтер-глобалистката од Мали, Амината Траоре, често се присетува на итноста од раскинување со „силувањето на имагинацијата“ што го сочинува општеството базирано на раст. Да се еманципираме од тоа. Со амбиција да се стави изобилство таму каде што се шири бедата, и штедливост таму каде што се множат вишоците.

Заедно со барањето за максимален приход и размислување за прераспределбата на богатството, главниот вектор на нееднаквоста, овој општ проект, исто така, повикува на спроведување на ревизија на долгови (јавни и приватни) и размислување за улогата на централните банки и создавање на пари.

„Леб и рози“, прогласена во минатиот век за песна од Џејмс Опенхајм, која стана химна на многу работнички движења. Секогаш ни треба леб, се разбира, но вкусен и по можност произведен на локално ниво, од органско брашно, од производни методи кои го обновуваат биодиверзитетот. Леб што го делиме со добрата храна, одвојувајќи време. И розите исто така, но не израснати во ужасни социјални и еколошки услови во Африка, а потоа увезени преку авиони со фрижидер.11 Одрастот го доведува во прашање односот кон времето, кон териториите, кон другиот; кон активностите, потребите, намените. Тој го артикулира проектот за повторно присвојување на сопствените желби, како на Северот, така и на Југот на нашата планета, со ослободување од манипулација со реклами, како и од медиумите што врамуваат општество на нееднаквости и отпад.

Алтер-глобалистката од Мали, Амината Траоре, често се присетува на итноста од раскинување со „силувањето на имагинацијата“ што го сочинува општеството базирано на раст12. Да се еманципираме од тоа. Со амбиција да се стави изобилство таму каде што се шири бедата, и штедливост таму каде што се множат вишоците13.

Превел: Дарко Путилов

  1. Сп. Rémi Noyon and Sébastien Billard, « Faut-il avoir peur de la décroissance ? », TheObs, Париз, 13 мај 2021 г.
  2. Сп. Timothée Parrique et Giorgos Kallis, « La décroissance : le socialisme sans la croissance », Terrestres, 18 февруари 2021 г., www.terrestres.org
  3. Прочитајте: Serge Latouche, « La décroissance ou le sens des limites », Manuel d’économie critique du Monde diplomatique, 2016 г.
  4. Сп. Timothy Parrique et al., « Decoupling debunked : Evidence and arguments against green growth as a sole strategy for sustainability », European Environmental Bureau, Брисел, јули 2019 г.
  5.  Сп. Vincent Liegey, Stéphane Madelaine, Christophe Ondet and Anne-Isabelthe Veillot, « Ni protectionnisme, ni néolibéralisme mais une “relocalisation ouverte”, base d’une nouvelle internationale », Bastamag, 4 ноември 2015 г., www.bastamag.net
  6. Многу од овие концепти и размислувања се длабоко анализирани во збирката „Les précurseurs de la décroissance“, во изданијата Le Passager clandestin.
  7. Прочитајте: « La bombe humaine. Pression démographique sur la planète », Manière de voir, n° 167, октомври-ноември 2019 г.
  8.  Сп. Karl Polanyi, La Grande Transformation. Aux origines politiques et économiques de notre temps, Gallimard, coll. « Bibliothèque des sciences humaines », Париз, 1983 г. (1re éd. : 1944).
  9.  Jason Hickel, « Quantifying national responsibility for climate breakdown : an equality-based attribution approach for carbon dioxide emissions in excess of the planetary boundary », The Lancet, vol. 4, n° 9, Лондон, 1 септември 2020 г.
  10.  Сп. Vincent Liegey, Stéphane Madelaine, Christophe Ondet et Anne-Isabelle Veillot, Un projet de décroissance. Manifeste pour une dotation inconditionnelle d’autonomie, Éditions Utopia, Париз, 2013 г.
  11. Прочитајте: Zulma Ramirez et Geoffroy Valadon, « Allons voir si la rose… », Le Monde diplomatique,, февруари 2021 г.
  12. Aminata Traoré, Le Viol de l’imaginaire, Fayard – Actes Sud, Париз-Арл, 2002 г.
  13. Сп. Jean-Baptiste de Foucauld, L’Abondance frugale. Pour une nouvelle solidarité, Odile Jacob, Париз, 2010

Continue Reading
технологии / компании17 часа ago

Трендови на коишто треба да внимаваат огласувачите во 2022

македонија17 часа ago

Пет амбасадори на ЕУ земји дискутираа заедно со студентите на тема иднината на Европа – перспектива од земја кандидат

економија17 часа ago

ДДВ-то го наполни буџетот за четвртина повеќе од лани

македонија18 часа ago

Се менуваат алатките, не и новинарските вредности

економија18 часа ago

Просечната каматна стапка на кредити за компании се спушти до 3,55%, а за домаќинства до 5,23%

економија18 часа ago

И покрај моќните ефекти на пандемијата, побарувачката за кредити се врати

Business18 часа ago

Македонските угостители сакаат свој „биткоин“

start up18 часа ago

Топ 5 совети за успех на стартап бизниси

економија21 час ago

Дигитализацијата бара нови вештини – неформалното образование станува сè поважно

економија1 ден ago

Развојната банка објави јавен повик за корисниците на ,,Ковид 3” кредитната линија, за дополнителен грејс период од 12 месеци

коментари2 дена ago

Благојче Котески: Совршена енергетска бура или дел од „новото нормално“???!!!

економија21 час ago

Дигитализацијата бара нови вештини – неформалното образование станува сè поважно

македонија3 дена ago

Македонските угостители сакаат своја крипто валута

технологии / компании3 дена ago

На „Стартапувај 3“ обезбедена најголема финансиска поддршка за стартапите во историјата на ФИТР

економија1 ден ago

Развојната банка објави јавен повик за корисниците на ,,Ковид 3” кредитната линија, за дополнителен грејс период од 12 месеци

политика5 дена ago

Ковачевски: Не сум ничиј човек, туку човек со интегритет и големо професионално искуство соодветно за позицијата претседател на СДСМ

економија4 дена ago

Просечната каматна стапка на кредити за компании се спушти до 3,55%, а за домаќинства до 5,23%

економија5 дена ago

Пешев: Компаниите нема да издржат уште еден локдаун

македонија2 дена ago

Панел дискусија на УАКС: ЕУ е нецелосна без Западен Балкан

економија17 часа ago

ДДВ-то го наполни буџетот за четвртина повеќе од лани