Connect with us

регион

Што се крие зад новите тензии помеѓу Србија и Косово?

Повторно се потпали “бурето со барут“

објавено

на

Најновите судири  и насилствотона северот на Косово, го зголемија стравот од дестабилизација на регионот во Западен Балкан.

Тензиите меѓу Србија и Косово повторно се разгореа во текот на викендот на 23-24 септември, кога околу 30 тешко вооружени Срби се забарикадираа во православен манастир во северно Косово, предизвикувајќи целодневна престрелка со полицијата во која загинаа еден офицер и четворица напаѓачи.

Неделниот судир беше еден од најлошите откако Косово прогласи независност од Србија во 2008 година.

На Запад се стравува од обновување на војната во Косово што се случи  1998/1999 година, која однесе повеќе од 10.000 животи и расели над еден милион луѓе.

Косовскиот премиер Албин Курти ја обвини Србија дека ги испратила напаѓачите во Косово. Српскиот претседател Александар Вучиќ го негираше тоа, велејќи дека лицата се косовски Срби на кои им е доста од „теророт на Курти“.

Асошиејтед Прес  во својата анализа прво прави еден краток поглед  на историјата меѓу Србија и Косово и зошто последните тензии ја загрижуваат Европа.

Каде се корените на насилствата?

Косово е територија главно со етнички Албанци, а која беше дел од Србија пред да прогласи независност. Српската влада одби да ја признае државноста на Косово, иако таму нема формална контрола.

Околу 100 земји ја признаа независноста на Косово, вклучувајќи ги САД и повеќето западни земји. Русија, Кина и пет земји на ЕУ застанаа на страната на Србија. Застојот ги задржа тензиите во балканскиот регион по крвавиот распад на поранешна Југославија во 1990-тите.

Спорот за Косово е со векови. Србите ја чувствуваат областа како клучна и за нивната религија и за државноста. Бројни средновековни српски православни манастири се наоѓаат на Косово, а српските националисти ја гледаат битката против Турците од 1389 година како симбол на нивната национална борба за независност.

Во меѓувреме, мнозинството етнички Албанци на Косово, од кои повеќето се муслимани, го сметаат Косово за своја земја и ја обвинуваат Србија дека го окупирала и ги репресирала со децении.

Етничките албански бунтовници започнаа востание во 1998 година за да ја ослободат земјата од српската власт. Бруталниот одговор на Белград поттикна интервенција на НАТО во 1999 година, принудувајќи ја Србија да се повлече и да ја отстапи контролата на меѓународните мировници.

Сè уште има околу 4.500 мировници стационирани во Косово, сиромашна земја со околу 1,7 милиони жители со мала индустрија и каде цутат криминалот и корупцијата.

Српскиот претседател Александар Вучиќ и косовскиот премиер Албин Курти меѓусебно се обвинуваат за една од најголемите безбедносни кризи во Косово во последните години. Вучиќ го осуди убиството на полицаецот, но го обвини Курти дека инцидентот е резултат на провокации кои траеле со месеци. Курти пак, ја обвини Србија дека ги испратила напаѓачите во Косово.

Има ли врска со Русија и војната во Украина?

Има постојани тензии меѓу владата на Косово и жителите на етничките Срби кои живеат претежно на северот на Косово и кои одржуваат блиски врски со Белград. Митровица, клучниот град на север, практично е поделена на етнички албански дел и дел под контрола на Србите, а двете страни ретко се мешаат. Во јужно Косово има и помали енклави населени со Срби.

Обидите на владата да наметне поголема контрола на север обично наидуваат на отпор, а ситуацијата се влоши претходно оваа година, кога Србите ги бојкотираа локалните избори што се одржаа на северот. Тие потоа се обидоа да ги спречат новоизбраните градоначалници етнички Албанци да влезат во нивните канцеларии.

Околу 30 мировници на НАТО и повеќе од 50 српски демонстранти беа повредени во судирите кои следеа.

Многу пред руските тенкови да влезат во Украина минатата година, рускиот претседател Владимир Путин го наведе распадот на Југославија за да ја оправда можната инвазија на суверена европска земја.

Путин, чии војници илегално го анектираа Крим од Украина во 2014 година, постојано тврдеше дека бомбардирањето на Србија на НАТО во 1999 година и признавањето на Косово од Западот создадоа преседан. Тој тврдеше дека тој преседан ѝ дозволува на Русија да интервенира во стратешкиот украински полуостров на Црното Море и мнозинските руски области на истокот на земјата.

Западните официјални лица остро го отфрлија образложението на Путин, велејќи дека интервенцијата на НАТО на Косово била предизвикана од масовни убиства и други воени злосторства извршени од српските трупи врз етничките Албанци. Тоа не беше случај во Украина пред целосната инвазија на Русија.

На Западот има стравувања дека Русија, дејствувајќи преку својот сојузник Србија, се обидува да го дестабилизира Балканот и на тој начин да го префрли барем дел од вниманието од својата агресија врз Украина.

Што е направено за да се надмине спорот?

Имаше постојани меѓународни напори да се најде заеднички јазик меѓу двата поранешни воени непријатели, но досега не се појави сеопфатен договор. Претставници на Европската унија и на САД посредуваат во преговорите наменети за нормализирање на односите меѓу Србија и Косово од 2012 година.

Преговорите доведоа до резултати во некои области, како што се слободата на движење без контролни пунктови и формирање мултиетнички полициски сили во Косово. Сепак, ова второто се распадна кога Србите се повлекоа од силите минатата година во знак на протест против одлуката на Приштина да ги забрани регистарските таблички на возилата издадени од Србија.

По меѓународниот притисок, Курти, косовскиот премиер, го суспендираше указот, но тоа не ги врати Србите во косовските институции.

Дополнително на тешкотијата да се најде решение, Косово и Србија имаат националистички лидери. Курти често е обвинет од меѓународните посредници дека прави потези кои предизвикуваат непотребни тензии.

Вучиќ, пак, е поранешен ултра-националист кој инсистира дека Србија никогаш нема да го признае Косово и инсистира дека претходниот договор за да им се даде на косовските Срби ниво на независност мора прво да се спроведе пред да се склучат нови договори. Вучиќ премолчено го призна губењето на контролата на Србија врз Косово, но исто така вели дека земјата нема да се смири  доколку не добие нешто.

Што е следно?

Меѓународните претставници сè уште се надеваат дека Косово и Србија можат да постигнат договор што ќе му овозможи на Косово да добие место во Обединетите нации без Србија да мора експлицитно да ја признае неговата државност. Двете нации мора да ги нормализираат врските ако сакаат да напредуваат кон членство во ЕУ.

Ако нема напредок  во преговорите со посредство на ЕУ, тоа  би значело продолжена нестабилност, економски пад и постојан потенцијал за судири. Секоја српска воена интервенција на Косово би значела судир со мировните сили на НАТО таму, а Србија веројатно нема да се придвижи, освен ако не добие некаква руска поддршка.

Се чини дека Брисел и Вашингтон ѝ дадоа приоритет на потребата да се задржи Вучиќ на страна, со оглед на регионалното влијание на земјата и значајните врски со Русија, коментира лондонски Гардијан.

„Притоа, тие ризикуваат да ја занемарат потребата да се заштити Косово од махинациите на силеџискиот и многу поголем сосед кој верува дека државата нема право да постои. Со оглед на околностите и неодамнешната историја во Украина, не е изненадувачки што г-дин Курти има сомневања за предавање поголема моќ на косовските Срби на северот кои се наклонети кон сепаратистите. Во меѓувреме, во позадина, Русија направи сѐ за да ја поттикне и искористи нестабилноста, додека српскиот претседател вообичаено манипулира со кризата за да ја зајакне националистичката поддршка дома.“, вели Гардијан.

Некои земји од ЕУ истакнуваат дека и Курти направил грешки. Тој немудро ги поттикна незадоволствата на северот, каде што поголема автономија неизбежно ќе биде дел од секое успешно решение. Но, ова е прашање за конечниот статус што треба да оди рака под рака со вистинските потези од Белград. ЕУ, исто така, мора да си го уреди сопствениот двор.

„Пет членки на ЕУ досега не го признаа Косово поради наводна еквивалентност помеѓу околностите на неговата независност и нивните сопствени малцински прашања. Пообединета Европа би била поавторитетен и поефективен посредник во проблематичен и витален регион.“, заклучува Гардијан.

економија1 ден ago

Конференцијата на ПроКредит Банка и ЕБОР „Круг на нови можности“ за поддршка на младите претприемачи и жените во бизнисот

македонија2 дена ago

Живко Мукаетов прогласен за премиум партнер на манифестацијата „Оскар на хуманоста“ на Црвен крст

економија3 дена ago

Утре се одржува конференција за млади претприемачи и жени во претприемништвото во организација на ПроКредит Банка и ЕБОР

економија1 недела ago

Преку примери претставени еколошките и одржливите стандарди на комплексот „Гранд Скопје“ на Конференцијата за комерцијални недвижности

македонија1 недела ago

Цените на становите допрва уште ќе растат, побарувачката не стивнува, а трошоците се зголемени: заклучоци од втората Конференција за комерцијални недвижности во Скопје

економија1 недела ago

Со АмЧам на тема: Предизвици во спроведувањето на заштита на правата на интелектуална сопственост

македонија1 недела ago

30 години дански конзулат и орден Витез од прва класа на Редот на данското знаме за Живко Мукаетов

македонија1 недела ago

Почна втората Конференција за комерцијални недвижности во Скопје

македонија1 недела ago

Новото електрично возило на Грин Машинс на Брако претставено во Минхен

економија1 недела ago

Гранд Скопјe PRIME SPONSOR на овогодишната Конференција за недвижности

регион1 недела ago

Бејби Лазања ќе донесе едно чудо Скандинавци во Хрватска годинава

македонија1 недела ago

Зелена иднина за секое дете

македонија1 недела ago

Како „дише“ пазарот за широка потрошувачка во Македонија

регион1 недела ago

Италијанската мафија се реформира: рекетот и убиствата не се повеќе во мода, сега е поисплатлив финансискиот криминал

македонија1 недела ago

Новото електрично возило на Грин Машинс на Брако претставено во Минхен

економија1 недела ago

Македонците лани потрошиле 200 милиони евра за онлајн купување од странски е-трговци: најмногу пари потрошиле кај Wizzair и Booking, а најчесто купувале од Amazon и AliExpress

економија1 недела ago

Со АмЧам на тема: Предизвици во спроведувањето на заштита на правата на интелектуална сопственост

македонија1 недела ago

Цените на становите допрва уште ќе растат, побарувачката не стивнува, а трошоците се зголемени: заклучоци од втората Конференција за комерцијални недвижности во Скопје

македонија1 недела ago

30 години дански конзулат и орден Витез од прва класа на Редот на данското знаме за Живко Мукаетов

свет1 недела ago

Бајден ги крена царините на кинеските електрични возила на 100%