Connect with us

регион

100 најбогати во регионот: Триумф на високата технологија

100 најбогати во регионот
Триумф на високата технологија

објавено

на

Сопствениците на Инфобип се убедливо најбогатите бизнисмени во регионот. „Газдата“  на Хрватска не е најбогатиот Хрват. Трката помеѓу Мишковиќ и Костиќ продолжува, Мишковиќ го врати првото место. Фијаско на  фирми на српски бизнисмени кои работат со државата. Промена во сите земји од регионот, освен Босна. Во Црна Гора, повторно политички поврзана. Во Словенија по долги години се појави нов лидер… Листата 100 најбогати во регионот ја направи белградскиот магазин „Неделник (Nedeljnik), а Капитал ексклузивно ви ја пренесува.

Пишува:
Миша Бркиќ, Неделник, Белград

Неизвесност и исчекување. Штотуку се излезе од пандемијата и штотуку се влезе во војната во Украина.

Пандемијата остави во наследство  фрагментација на светскиот пазар и инфлација, а војната донесе рецесија, зголемување на каматните стапки и нестабилност на стоковите и финансиските пазари.

Сето тоа се одрази на бизнисот на компаниите. Капитализмот уште еднаш се покажа во сиот свој раскош на претприемачка слобода и пазарни можности. Имаше претприемачи, сопственици и менаџери кои ја препознаа можноста, постигнаа неверојатно добри резултати, создадоа лидери од нивните компании и го зголемија богатството. Други се плашеа, се колебаа, чекаа подобро време и ја пропуштија шансата, па тоа двоумење ја симна вредноста на нивниот бизнис.

Комбинацијата на тешки деловни услови и погрешни индивидуални одлуки го намали за една година (од 2021 до 2022 година) бројот на најбогатите луѓе во светот од 2.668 на 2.640. Во тој период нивното богатство се стопи за 500 милијарди долари – од 12,7 на 12,2 трилиони долари.

Во 2022 година и во нашиот регион (државите на поранешна Југославија) ​​се случија слични феномени како и во светот, што ја создаде листата на 100-те најбогати деловни луѓе.

Списокот е неверојатен увид во светот на бизнисот, надежите и стравовите на бизнисмените.

Роберт Кутиќ, Силвио Кутиќ и Изабел Јелениќ (од лево кон десно) се тројцата претприемачи, основачи на хрватската софтверска компанија Инфобип (Infobip) којашто се смета за првиот хрватски еднорог (unicorn) – фирма што има проценета пазарна вредност од над една милијарда долари. Според анализата на белградски Неделник нивната компанија во моментов вреди над 3,3 милијарди евра и тоа ги прави најбогати во земјата и во регионот на поранешна Југославија.

Има такви кои не успеаја да го издржат притисокот на цените на енергијата и капиталот, оние кои ги загубија добавувачите, оние кои се отуѓија од потрошувачите (клиенти, купувачи). Паднаа во дупката на рецесијата, изгубија големи пари и компании.

Има и такви кои се исплашија и го стегнаа паричникот, чекајќи подобри денови за инвестирање и развој. Тие стагнираа, па дури и ги намалија личните и корпоративните перформанси. Тие притиснати од секојдневните маки го заборавија правилото „инвестирај или умри“.

Има и такви кои веруваа во своето знаење, иновативност, креација и ги препознаа трендовите во новиот свет. Нивните компании станаа дел од светската елита и нивното богатство драстично се зголеми.

Што има ново на Листата на 100 најбогати бизнисмени во регионот за 2022 година?

Во списокот се случија големи промени. На листата доминираат три компании од Хрватска, од кои две се од високо – технолошката индустрија.

Најбогати луѓе во регионот се сопствениците на хрватската ИТ компанија Инфобип – Силвио и Роберт Кутиќ и Изабел Јелениќ. Вредноста на нивната компанија се зголемила за речиси 807,6 милиони евра за една година (малку повеќе од таа сума вреди фирмата на најбогатиот босанско-херцеговски бизнисмен).

Минатогодишниот лидер на Листата на 100 најбогати луѓе во регионот, Дубравко Гргиќ, сопственик на Аграм Груп, исто така го зголеми своето богатство (за речиси 300 милиони), но падна на второто место на овогодишната Листа. Мате Римац, сопственик на компанија за производство на спортски автомобили, се искачи на третото место (од петтото место минатата година), зголемувајќи ја вредноста на својата компанија за 777 милиони евра.

Интересен феномен се случи во Хрватска. Сопственикот на најголемата компанија не е најбогатиот Хрват. Energia naturalis (ENNA), во сопственост на Павао Вујновац, се истакна на првичната листа на најголеми компании на Лидер според приходите. Во 2022 година, тој беше најголемиот индивидуален сопственик на компанијата Фортенова (без руските санкционирани со – сопственици, тој го има и мнозинскиот пакет гласови во Собранието на Фортенова). Ако се соберат резултатите на двете најголеми компании во негова сопственост, Вујновац контролира годишни приходи од 13,5 милијарди евра, што е речиси една десетина од приходите на целата хрватска економија. Токму таа информација беше причина да го стекне прекарот „новиот газда“ на Хрватска. Меѓутоа, при примената на методологијата за пресметување на вредноста на компаниите што ја користи Неделник, која е најпрепознатлива во светот, според мултипликаторот на Stern School of business при Универзитетот во Њујорк, кој не ги оценува личните средства на поединците, туку нивните бизниси, и за  колку реално би можеле да ги продадат доколку одлучат сега, Павао Вујновац е само на четврто место меѓу најбогатите Хрвати со 1.632.142.857 евра.

Нешто повеќе од половина од приходите на неговата компанија ENNA ги генерира клучната компанија Прво плинарско друштво (ППД), а повеќе од 40 проценти се генерирани од компании со седиште во други земји од регионот – Словенија, Романија, Чешка, Унгарија и Италија. Зголемувањето на цената на бензинот е клучната причина за големиот раст на неговата компанија во 2022 година. Сепак, групата станува се посилна во логистиката и транспортот, како и во бизнисот со овошје и зеленчук, каде што важен лост е партнерството со малопродажниот синџир Конзум плус. На крајот на 2023 година, Вујновац го купи нивниот сопственички удел од руските сопственици (банки под санкции) за околу 600 милиони евра и стана мнозински сопственик на Фортенова.

Интересни случувања има и во Србија

Веќе не е новост, бидејќи оваа трка трае со децении, дека за местото на најбогатите конкурираат Мирослав Мишковиќ и Миодраг Костиќ. Сопственикот на МК Груп во 2021 година беше најбогат Србин и на второ место на регионалната листа (сега е на петто место), со разлика од само 196.335 евра во однос на Мишковиќ, за да  оваа година и двете компании  остварат раст,  но Мишковиќ многу повеќе, со што го врати првото место, кое го имаше пред две години. Мишковиќ годинава стана првиот Србин чии фирми само на територијата на нашата држава (Србија, н.з.) вредат повеќе од 3 милијарди евра.

Новак Ѓоковиќ, српската тениска ѕвезда со проценето богатство од 450 милиони евра е најбогат спортист што се најде на регионалната листа на најбогати луѓе, заедно со својот сонародник Никола Јокиќ, којшто е кошаркарска ѕвезда во НБА лигата, со проценето богатство од 255 милиони евра.

Но, трката меѓу двата бизнис доајена не е единствената интересна работа во Србија.

Искористувајќи ја состојбата на пазарот, Станко Поповиќ, сопственикот на Еликсир Група и Небојша Шарановиќ, сопственикот на компанијата Капа Стар, значително ја зголемија вредноста на своите компании и се искачија на самиот врв, каде што не беа минатата година.

Поповиќ ги искористи нарушувањата на пазарот предизвикани од војната во Украина и значително го зголеми производството на минерални ѓубрива, а Шарановиќ го задоволи гладот на преработувачката индустрија за картонска амбалажа со зголемување на капацитетот на неговата фабрика за картон од рециклирана хартија. Инаку, и двајцата создаваат значителен дел од вредноста на нивните бизниси од отпад (собирање, складирање и рециклирање).

Најголемото изненадување, сепак, дефинитивно е Дејан Чакајац, кој со сопругата Јадранка Степановиќ ги разграни своите бизниси и го направи Моцарт лидер на пазарот на обложување, кој забележа неверојатен раст на добивката од дури 78 проценти, што покажува дека компанијата  е повеќе од подготвена за пристигнување на големи светски играчи на овој пазар. Згора на тоа, тој ја проширува низ Африка, регионот, па дури и Колумбија, така што Моцарт е дефинитивно мултинационална компанија во обложување. Сосема доволно овој бизнисмен од Чачак да стане трет најбогат Србин.

А политиката? Дали тоа беше стегање на ременот, или обичен буџет…

Невозможно е да не се забележи дека меѓу богатиот српски деловен свет се случи уште една значајна појава. Бизнисмените кои во јавноста фигурираат како „бизнисмени блиски до властите“ за само една година изгубија прилично големо богатство. Ненад Ковач, сопственикот на компанијата Коефик загуби 276 милиони евра. Драгољуб Збиљиќ, сопственикот на компанијата Енерготехника Јужна Бачка, е „пократок“ за 100 милиони евра (треба да се земе предвид дека во март 2022 година ѝ продаде третина од компанијата на унгарската државна електроенергетска компанија МВМ Груп). На сопствениците на компаниите Милениум тим и Инкоп и Нови Пазар-пут, кои се незаменливи партнери на државата во големите градежни инфраструктурни зафати (автопати, мостови, Белград на вода…), вредноста на компаниите значително им се стопи. Минатата година без 127, односно 108,5 милиони евра останаа Иван Бошњак и Стојан Вујко (тимот Миленијум) и Милан Радоичиќ и Звонко Веселиновиќ (Инкоп и Нови Пазар-пут).

Константа во бизнисот на српските бизнисмени се добрите финансиски приноси во производството на храна. Мирослав Мишковиќ, Миодраг Костиќ, Петар Матијевиќ, Мирослав Алекса, Душан Мојсиловиќ… бележат постојан раст (некаде поголем, некогаш помал) на вредноста на нивните земјоделски компании.

Без шок не остана ниту Словенија

Најголемо изненадување е исчезнувањето од Списокот на Санди Чешко и неговата сопруга Ливија Доланц, сопственици на компанијата Студио Модерна, која во меѓувреме (во 2023 година) отиде во стечај. Тоа е најголемиот регионален стрмоглав пад на приватна компанија во последните две децении. Причина за банкротот на компанијата е војната во Украина, која значително го намали пазарот. Тие двајца во 2021 година беа на десеттото место меѓу најбогатите Словенци со 205 милиони евра. Тие беа шампиони на телевизиска продажба во Централна и Источна Европа со брендот Дормео и најбогатите Словенци во периодот од 2011 до 2013 година (во таа година нивниот имот беше проценет на 460 милиони евра).

Уште едно големо изненадување во Словенија е новиот најбогат бизнисмен. Анализата на магазинот Finance Manager покажа дека поранешната брачна двојка Иза Сија и Само Логин конечно се симнати од првото место на листата на најбогати Словенци. Тие во 2017 година ја продадоа компанијата Outfit7 (креатор на популарната игра Talking Tom) како мнозински сопственици за една милијарда долари на азискиот конзорциум инвеститори United Luck Consortium. Оттогаш до 2020 година го делеа првото место на најбогати во Словенија со по 345 милиони евра. А потоа во 2022 година, ги престигнао Игор Лах, сопственик на Стаклара Храстник  и фондот Ceeref, кој вклучува недвижен имот.

Списокот вклучува и компании (Kronoterm, Firšt, Bisol Group, Gorenje NGEN, Belektron) кои развиваат и произведуваат решенија за еколошки поприфатливо користење, односно производство на енергија.

Инаку, растот на вкупната актива на стоте најбогати Словенци беше поскромен отколку во претходните две години. Прагот за влез во Списокот е зголемен од 33,3 милиони евра во 2021 година на 35,2 милиони во 2022 година. На списокот има четворица новодојдени и шест повратници. Најистакнато ново лице е Јан Облак, голман на фудбалскиот клуб Атлетико Мадрид и капитен на словенечката репрезентација.

Смени и во Црна Гора

Најбогат Црногорец во 2022 година е Драган Бокан, сопственик на компанијата Воли, чие богатство се проценува на 504.659.460 евра. Водачот на Листата од 2021 година, Иван Убовиќ, сопственик на компанијата Бемакс, е втор на Листата за 2022 година со 443.098.430 евра, што значи дека за една година „стопи“ 39,5 милиони евра. И покрај тоа што Веселин (и Стеван) Пејовиќ, сопственикот на УНИПРОМ (во кој е и Комбинатот за алуминиум) е трет на листата во двете години, тој за една година ја зголеми вредноста на компанијата за 73 милиони евра. Во случајот со црногорската листа има и политички елементи, бидејќи Иван Убовиќ беше тесно поврзан со ДПС и Мило Ѓукановиќ.

А во Босна и Херцеговина – статус кво

Сите најбогати бизнисмени главно ја зголемиле вредноста на своите компании во 2022 година. Со списокот и натаму суверено владее Сенад Џамбиќ, сопственик на Бинго Груп, со 892.192.550 евра (вредноста на компанијата е зголемена за 151 милион евра). На списокот за 2022 година меѓусебно се заменија Петар Ќорлука и Свјетлан Станиќ. Петар Ќорлука, сопственикот на компанијата Виолета, за една година загубил помалку од 4,5 милиони евра, што го чинеше третото место и го спушти на четвртото. И од четвртото место во 2021 година на третото место во 2022 година, Свјетлан Станиќ се пресели со компанијата Станиќ Груп, која работејќи главно на хрватскиот пазар, за една година „додаде“ нова вредност од 79 милиони евра.


Како е правена листата Најбогати во регионот?

Фото:Vesna Lalić/Grgic-partneri.hr/EPA-EFE/ANTONIO BAT/Antonio Ahel/ATAImages/Filip Kos/PIXSELL/Shutterstock

Листата на 100-те најбогати во регионот ја составија експерти од две реномирани консултантски фирми кои работат на Њујоршката берза. Тие ги користеа најмеродавните  мултипликатори  од Stern School of Business New York University (и компаративните компании) и ги вклучија во анализата резултатите од пазарните трансакции во регионот и светот.

Во светот, за рангирање на најбогатите луѓе обично се користат податоците за вредноста на нивните компании рангирани на берзите или сертифицираните индекси на вредноста на брендовите. Во анализата на Неделник, бизнисмените беа оценувани врз основа на официјалните финансиски извештаи на нивните компании. Таа оценка страда од проблемот на застарени податоци, статутарни податоци и непознавање на фактите за странските операции. Сè е направено врз основа на информации од јавен карактер, што не е совршено бидејќи јавните податоци се менуваат. На пример, резултатите врз основа на кои е проценет имотот се базирани на податоци од 2022 година.

Користена е финансиска методологија и низа алатки кои овозможуваат да се дојде до најреалната вредност на компаниите. Во предвид беа земени податоци како промет, EBITDA, нето добивка, пресметана е таканаречена конверзија на готовина, споредби во истата индустрија меѓу слични компании, како и акумулирана неинвестирана добивка.

Беа анализирани индустриите, позициите на компаниите во индустриите и секоја компанија беше поединечно оценувана за да се дојде до најточната сума врз основа на информации од јавен карактер. На секој сопственик му се пристапуваше поединечно со аналитика, анализите не се правеа механички според однапред одредени клучеви.

Нашите консултанти соработуваа со реномирана инвестициска банка и ја користеа нејзината методологија за вреднување на компаниите, која ја приспособија на нашиот регион. Таа банка помогна во сите анализи и веруваме дека списокот е најблиску нешто што ја отсликува реалноста.

На податоците од финансиските извештаи за 2022 година беа применети тековни мултипликатори. Сликата за успехот на рангираните компании на нашата листа ја искривува уште еден факт – резултатите на компаниите се од работењето во 2022 година.
ВАЖНА НАПОМЕНА: Со оваа листа не сакавме да покажеме колку пари имаат овие бизнисмени во моментов. Она што го покажуваме е колку вредат нивните компании и колку пари би можеле да добијат ако, да речеме, денес се продаваат.

Во отсуство на берзански извештаи за сите компании, и бидејќи личните средства не значат многу, убедени сме дека ова е најавторитетната методологија, како и мултипликаторите Stern School of Business, Универзитетот во Њујорк, што го користат најголемиот светски куќи.


Партнери

Листата на 100-те најбогати во регионот е реализирана во соработка со водечките медиуми во регионот: словенечкиот дневен весник Finance (и порталот Finance Manager), хрватскиот економски неделник Лидер, босанскиот весник Ослобоѓење и реномирана медиумска куќа од  Македонија.

Lider (Загреб)

На крајот на 2023 година, угледниот хрватски неделник Лидер објави листа на најбогати од таа земја.

Методолошкиот принцип по кој Лидер ги рангираше најголемите компании е вкупниот приход од финансиските извештаи за 2023 година.

Од таа листа избравме компании кои се во стопроцентна или мнозинска сопственост на еден претприемач, како и оние во кои претприемачите немаат мнозински удел во сопственоста, но се најголеми индивидуални со – сопственици и ја контролираат компанијата. Од ова се мереше и управувачката моќ на деловните луѓе.

Врз основа на тие податоци и користејќи ја нивната методологија за вреднување на компаниите, берзанските аналитичари ангажирани од Неделник успеаја да ја стандардизираат методологијата. Поради овие последователни пресметки, имаше разлики во рангирањето на хрватските бизнисмени меѓу листата што ја објави Лидер и Листата на 100 најбогати во регионот што ја објави Неделник.

Finance Manager (Љубљана)

Колегите од Finance, по обработката на голем број податоци, годишни извештаи, барање дополнителни средства и вреднување на компании кои не котираат на берзата, го пресметале имотот и ја објавиле Листата на 100-те најбогати Словенци.

Решивме, во договор со колегите од Finance, да не ги вклучиме најбогатите Словенци на листата на 100 најбогати во регионот бидејќи методологијата што ја користат тие не е компатибилна со методологијата што ја користат берзанските експерти на Неделник. Дел од списокот на словенечки милионери објавуваме со согласност на нашите колеги од издавачката куќа „Finance“.


Интересни факти и бројки

Србија

-Три српски бизнис комети: Elixir, Kappa star и Mozzart;
-Фабриката за картон УМКА (сопственик Небојша Шарановиќ) има една од најдобрите години: нето добивка +345%, ЕБИТДА +345%, приходи од работење +113%;
-Се топи богатството на државните љубимци;
-Што е повеќе исплатливо: да се бавите со врвен спорт или да продавате спортска опрема;

Македонија
-Смена на врвот: Живко Мукаетов и Андреа Јосифовски го престигнаа Илија Гечев;
-Производителот на месни преработки и трговец Слободан Кутревски е нов на листата за 2022 година и веднаш е на четврто место;

Хрватска

-Хрватска има најмногу богати бизнисмени чиишто компании вредат повеќе од една милијарди евра: 8 на број;
-Две хрватски бизнис комети: Инфобип и Римац – Бугати;
-Никој како Инфобип;
-Римац се мачеше но се исплатеше, конечно почна да испорачува резултати;
-„Газдата“ на Хрватска е само четврт најбогат во државата;
-Павао Вујновац: добитна комбинација, трговија со гас и со храна;
-Кризата ги хибернираше великаните и тие стагнираат, чекаат подобри времиња за вложувања;

Црна Гора

-Најбогатите Црногорци се трговци, а првиот меѓу нив е сопственик на компанијата „Воли“, Бокан, стигна до преку половина милијарда евра;

Словенија
-Санди Чешко: се издишаа Дормео душеците;
-Јан Облак: новајлија од Мадрид;
-Јуре Кнез, сопственик на ИТ компанијата Dewesoft, за година дена ја зголемил вредноста на фирмата за 59 милиони евра;
-Семејството Шешок, сопственици на Искра загубиле за година дена 20 милиони евра;

банки2 дена ago

Со голем настан Македонската шаховска федерација ќе одбележи еден век постоење на Светската шаховска федерација ФИДЕ

македонија5 дена ago

Комерцијална банка со поддршка за македонскиот фудбал и во наредните три години

банки5 дена ago

Прокредит банка со нова модерна филијала во Гостивар

македонија5 дена ago

Донаторскиот кружок на КОНЕКТ по 5-ти пат покажа филантропија на дело: Собрани еден милион денари здружени донации за влијателни иницијативи

банки6 дена ago

ПроКредит е единствена банка во Македонија оценувана од Fitch Ratings

банки7 дена ago

Нова зелена бизнис кредитна линија на ПроКредит Банка и ЕБОР со поврат на средства до 10% за инвестиции во одржливи решенија

македонија1 недела ago

Приближувајќи се кон првата декада со бројни успеси – 8 години ги зајакнуваме носечките столбови на уникатното хотелско угостителство во Скопје Мериот Хотел

менаџмент / маркетинг2 недели ago

Како да се водат состаноци: не мора да се долги, мачни и здодевни, може и поинаку

регион2 недели ago

Во Хрватска платите растат двојно побрзо одошто просекот на ЕУ: работодавците бараат покачувањата да се врзат со продуктивноста

свет2 недели ago

Како турнејата на Тејлор Свифт може да ја поправи економската слика на Европската унија

македонија1 недела ago

Приближувајќи се кон првата декада со бројни успеси – 8 години ги зајакнуваме носечките столбови на уникатното хотелско угостителство во Скопје Мериот Хотел

банки7 дена ago

Нова зелена бизнис кредитна линија на ПроКредит Банка и ЕБОР со поврат на средства до 10% за инвестиции во одржливи решенија

македонија5 дена ago

Донаторскиот кружок на КОНЕКТ по 5-ти пат покажа филантропија на дело: Собрани еден милион денари здружени донации за влијателни иницијативи

банки6 дена ago

ПроКредит е единствена банка во Македонија оценувана од Fitch Ratings

банки5 дена ago

Прокредит банка со нова модерна филијала во Гостивар

банки2 дена ago

Со голем настан Македонската шаховска федерација ќе одбележи еден век постоење на Светската шаховска федерација ФИДЕ

македонија5 дена ago

Комерцијална банка со поддршка за македонскиот фудбал и во наредните три години