пишува:
Миша Бркиќ
Новинар на Недељник (Белград)
Две милијарди евра. Богатството на 100-те најбогати луѓе во регионот се зголеми за толку за една година.
Во однос на растот на богатството, регионалните бизнисмени го следат глобалниот тренд. Форбс вели дека за истиот период, богатството на најбогатите 3.028 претприемачи, инвеститори и наследници во светот се зголемило за два трилиони долари.
Уште една година, уште еден сет рекорди за класата милионери/милијардери. Иако има криза, богатите се уште побогати. Иако кризата е за најголемиот број компании во регионот, тие растат повеќе отколку што паѓаат. Нема спектакуларен раст, но нема ниту драстични падови.
Освен можеби еден или два.
Пазарот на регионот не е голем, па оттука хрватските бизнисмени имаат стратешка предност на големиот, но и развивачки пазар на Европската Унија, што им го донесе членството на нивната земја во таа асоцијација. Не е случајно што Миша Шајатовиќ, главен уредник на Лидер, инсистираше дека приоритет на хрватските бизнисмени е европскиот пазар, а не балканскиот пазар, бидејќи само на толку голем пазар се мери вредноста на нивниот бизнис.
И на најновата листа на 100-те најбогати во регионот доминираат традиционалните бизниси. Најмногу пари се заработуваат во трговијата и дистрибуцијата, земјоделството/аграрот и градежништвото/недвижностите. Но, исто така и во игрите на среќа.
И оваа листа на Неделник на 100-те најбогати во регионот ја потврдува тезата дека големите компании се антициклични, дека растат во криза. Големите системи се робусни и се покажаа како отпорни на криза. Отпорноста стана клучен збор во бизнис филозофијата по пандемијата на коронавирусот. Поважна од растот. Еден голем бизнисмен од Србија еднаш ја спореди својата компанија со добро опремен супертанкер кај Огнената Земја, кој ниту бура ниту големи бранови (криза) не можат да го принудат да го промени правецот.
Сепак, не е сè во нашиот регион исто како во развиениот свет. На пример, високотехнолошките компании кои пред две или три години беа на врвот на листата на 100 најбогати, сега се во мал пад, за разлика од, да речеме, во САД, каде што акциите на технолошките компании вртоглаво растат на њујоршката берза.
Неодамнешниот гостин на Белград, академик Јозеф Стиглиќ (прекорувајќи ги европските, па дури и балканските земји за трошење голем дел од своите пари на земјоделство) рече дека земјоделството е индустрија од минатото. Десет од најголемите бизнисмени во регионот, претежно од Србија и Хрватска, го стекнале своето богатство „на терен“. Дали набљудувањето на Стиглиќ ќе ги принуди да направат стратешки пресврт?
Иако Србија е зафатена од голема политичка и економска криза, листата на 100 најбогати има најмногу (48) бизнисмени од Србија. По две години доминација на бизнисмени од Хрватска, тандемот од Србија се врати на врвот на листата. Сопственикот на Делта Холдинг повторно е најбогатиот бизнисмен во регионот. Семејството Костиќ, сопственици на МК Груп, ги следи неговите стапки.
Во првите 10 најбогати се наоѓаат четири бизнисмени од Србија и шест од Хрватска – богатството на тие четири од Србија вреди 9,8 милијарди евра, а на шесте од Хрватска – 10,9 милијарди евра. Истовременото рангирање на најбогатите хрватски и српски бизнисмени е првото што го крши бизнисмен од БиХ, кој се најде на 21-во место на Листата на 100 најбогати. Четворицата најбогати Црногорци од Листата на 100 вредат колку Филип Цептер. Несомнено, големината на пазарот игра важна (ако не и одлучувачка) улога во големината на богатството на сопствениците на компаниите.
Општо земено, пазарот на регионот не е голем, па оттука хрватските бизнисмени имаат стратешка предност на големиот, но и развивачки пазар на Европската Унија, што им го донесе членството на нивната земја во таа асоцијација. Не е случајно што Миша Шајатовиќ, главен уредник на Лидер, инсистираше дека приоритет на хрватските бизнисмени е европскиот пазар, а не балканскиот пазар, бидејќи само на толку голем пазар се мери вредноста на нивниот бизнис.
И на најновата листа на 100-те најбогати во регионот доминираат традиционалните бизниси. Најмногу пари се заработуваат во трговијата и дистрибуцијата, земјоделството/аграрот и градежништвото/недвижностите. Но, исто така и во игрите на среќа.
Неодамнешниот гостин на Белград, академик Јозеф Стиглиќ (прекорувајќи ги европските, па дури и балканските земји за трошење голем дел од своите пари на земјоделство) рече дека земјоделството е индустрија од минатото. Десет од најголемите бизнисмени во регионот, претежно од Србија и Хрватска, го стекнале своето богатство „на терен“. Дали набљудувањето на Стиглиќ ќе ги принуди да направат стратешки пресврт?
Листата 100 покажува дека бројот на етаблирани и стартап технолошки компании кои би можеле да ја променат економската структура и да ги потресат пазарите со своето револуционерно влијание е занемарлив. Иновациите не се на листата на причини за неверојатни деловни пробиви на регионалните компании.
Компаниите чија иновација ги лансирала своите сопственици или акционери меѓу најбогатите луѓе во регионот се навистина ретки, речиси исклучок. Дури и во Словенија, чии компании беа предводници во технолошките иновации и го базираа богатството на своите сопственици на овој концепт, постои чувство на „материјален замор“.
По седум години доминација на листата на најбогати Словенци од страна на поранешен брачен пар кој се збогатил продавајќи игра за мобилни уреди, првото место го зазеде брачен пар чии диверзифицирани инвестиции носат висок принос. Ниту еден од двата високотехнолошки гиганти во Хрватска не може да се консолидира на долг рок и да го консолидира својот статус на еднорози, тие се загрозени или од погрешни одлуки за сопственичките односи или од европската криза во автомобилската индустрија.
Причината за стагнацијата во трката за иновации и технолошки напредок во Србија делумно може да се објасни со лесниот живот и високите профити на компаниите и нивните сопственици, што се овозможуваат со договори со државата. Точно, ова веќе не се екстремно високи профити, кои во претходните години ги лансираа сопствениците меѓу најбогатата елита бизнисмени, но сепак овозможуваат продолжување на значителното богатство.
И конечно, само две или три технички забелешки.
И оваа листа на 100-те најбогати во регионот ја составија експерти од две реномирани консултантски фирми кои работат на Њујоршката берза. Тие ги користеа најавторитетните мултипликатори на Школата за бизнис Стерн на Универзитетот во Њујорк (и споредбени компании) и во анализата ги вклучија резултатите од пазарните трансакции во регионот и светот. Користени се финансиска методологија и низа алатки, кои овозможуваат да се дојде до најреалната вредност на компаниите.
Земени се предвид квалитетни податоци – промет, EBITDA, нето добивка, пресметана е таканаречената конверзија на готовина, направени се споредби во истата индустрија меѓу слични компании, како и акумулирана неинвестирана добивка.
Нашите консултанти соработуваа со водечката инвестициска банка Хефестос Капитал и нејзиниот сопственик Стефан Петровиќ, користејќи ја нејзината методологија за вреднување на компаниите што ја адаптираа на нашиот регион. Таа банка помогна во сите анализи и веруваме дека листата е најблиску до она што ја одразува реалноста.
Листата на 100-те најбогати во регионот е изработена во соработка со водечките медиуми во регионот: словенечкиот дневен весник „Финанс“ (и порталот „Финанс менаџер“, хрватскиот економски неделник „Лидер“, босанскиот дневен весник „Ослобоѓење“ и бизнис магазинот и портал „Капитал“ од Северна Македонија.
„Лидер“ традиционално ги рангира најголемите компании според вкупните приходи од финансиските извештаи за 2024 година. Врз основа на тие податоци и користејќи ја нивната методологија за вреднување на компаниите, аналитичарите на берзата ангажирани од „Неделник“ успеаја да ја стандардизираат методологијата. Поради тие последователни пресметки, имаше разлики во рангирањето на хрватските бизнисмени помеѓу листата објавена од „Лидер“ и Листата на 100-те најбогати во регионот објавена од „Неделник“. Во договор со колегите од „Финансе“, не ги вклучивме најбогатите Словенци во Листата на 100-те најбогати во регионот, бидејќи методологијата што ја користи „Финансе менаџер“ не е компатибилна со методологијата што ја користат експертите од берзата „Неделник“. Дел од листата на словенечки милионери ја објавуваме со согласност на нашите колеги од издавачката куќа „Финансе“.
