Приватните енергетски компании со помал удел во добивката на ТОП 100
Експерт за енергетска политика
Во 2024 година речиси секое петто евро добивка кај ТОП 100 компании доаѓало од приватните енергетски компании. Во 2025 година тој удел се намалува на околу 14,3%. Тоа значи дека секторот и понатаму останува многу профитабилен, но со значително пониски маржи во споредба со претходната година.
Електричната енергија останува попрофитабилна од нафтата, но со силен пад
Електроенергетските компании во 2025 година остваруваат околу 84 милиони евра добивка, што е двојно повеќе од добивката кај компаниите за нафтени деривати. Но падот од над 30% покажува дека растот на приходите кај струјата не се претвора автоматски во раст на добивката. Најголемиот притисок доаѓа од компаниите кај кои профитабилноста директно зависи од пазарните цени, производството и трошоците за набавка на електрична енергија.
Најголеми промени кај електроенергетските компании
Најголем пад има кај ТЕ-ТО и ЕВН Македонија АД, кои заедно губат повеќе од 31 милион евра добивка во однос на 2024 година. Кај ТЕ-ТО, падот е поврзан со намаленото производство од комбинираните гасни постројки и со променетата структура на производството во системот. Според РКЕ, производството од фотонапонски електрани во 2025 година достигнува 1.180 GWh и расте за 27,77%, а за првпат го надминува производството од комбинираните гасни постројки. Тоа значи дека сончевата енергија сè посилно влијае врз дневната цена на електричната енергија и ги намалува профитните маржи кај дел од производителите што зависат од повисоки пазарни цени.
Кај ЕВН, падот на добивката се поврзува со повисока изложеност на пазарни набавки. Според РКЕ, EVN Home во 2025 година набавил околу 292 GWh електрична енергија преку организираниот пазар, во споредба со околу 47 GWh во 2024 година. Тоа значи дека поголем дел од потребната електрична енергија се набавува по пазарни услови, додека продажните цени за домаќинствата остануваат регулирани. Резултатот е висок приход, но пониска добивка. Истовремено, ЕВН Македонија Електрани, ГЕН-I и Терна Енерџи Трејдинг бележат раст на добивката, што покажува дека дел од компаниите успеваат да ја искористат поголемата пазарна активност и растот на трговијата со електрична енергија.
Нафтениот сектор со речиси стабилна добивка, но со силна внатрешна прераспределба
Кај нафтените деривати, вкупната добивка останува речиси на исто ниво, но структурата е значително променета. ОКТА има најголем раст на добивката, Макпетрол и Лукоил исто така бележат подобри резултати, но падот кај Пуцко Петрол и Супертрејд го намалува вкупниот ефект. Ова покажува дека профитабилноста во нафтениот сектор не исчезнува, туку се прераспределува меѓу компаниите. За разлика од електричната енергија, каде падот е секторски поширок, кај нафтените деривати резултатот повеќе зависи од позицијата и деловниот модел на секоја компанија.
Државните компании ја менуваат целата слика
Државните компании ја менуваат целата слика за профитабилноста на енергетскиот сектор. АД МЕПСО, МЕМО и ЕСМ Продажба работат со добивка, додека АД ЕСМ работи со загуба.
Иако загубата на АД ЕСМ се намалува од околу 123,3 милиони евра во 2024 година на околу 108,5 милиони евра во 2025 година, тоа подобрување не значи дека државното производство станало профитабилно. Напротив, намалувањето на загубата главно е поврзано со помало производство од термокапацитетите, односно со помала изложеност на најскапиот дел од производството. Според анализираните податоци, производството од термоелектраните се намалува за околу 10% во однос на 2024 година. Термоелектраните и понатаму остануваат најголемиот финансиски товар во државниот енергетски систем. Високите трошоци за производство, намалената конкурентност во услови на раст на сончевата енергија и потребата системот да обезбеди сигурност во снабдувањето создаваат силен притисок врз финансискиот резултат на АД ЕСМ.
Заклучни согледувања
2025 година покажува јасна поделба во македонската енергетика. По приходи, електричната енергија ја надминува нафтата и станува водечки енергетски сегмент. Но по добивка, електроенергетскиот сектор се соочува со значително намалување на профитабилноста.
Нафтениот сектор има помал обем од електричната енергија, но ја задржува добивката речиси стабилна. Државниот дел од електроенергетскиот сектор, пак, останува најголемиот финансиски предизвик, пред сè поради загубите на АД ЕСМ и високите трошоци за термо производство. Главната порака е јасна: македонската енергетика се движи кон поголем пазарен обем и поголема улога на електричната енергија, но профитабилноста сè повеќе ќе зависи од тоа кои компании имаат поефикасно производство, подобро управување со трошоците и поголема способност да се приспособат на растот на обновливите извори.
м-р Виктор Андонов
Поранешен советник за енергетика на
Претседателот на Владата на Република Северна Македонија
