Белград е најголем, подобро е во Загреб и Љубљана! Скопје е “турни ме да кинисам“!
Во регион кој беше една земја четири и пол децении, денес шесте главни градови бележат различни демографски и економски трендови што го обликуваат нивниот развој. Економските гранки што доминираат во овие шест градови се силно поврзани со статусот на секоја земја поединечно во регионалната и глобалната економија.
На пример, во Љубљана и Загреб, услугите, ИТ секторот, финансиите и туристичкиот сектор го формираат столбот на растот. Голем број меѓународни компании и технолошки стартапи ги избираат овие градови поради стабилноста и пристапот до пазарот на трудот на ЕУ.
Во Белград, покрај услугите и финансиите, телекомуникациите, производството и логистиката играат важна улога, но инерцијата во структурните реформи е ограничување во споредба со метрополите на ЕУ. Сараево и Скопје продолжуваат да зависат од традиционалните гранки како што се градежништвото, малите и средните претпријатија во трговијата и услугите, додека Подгорица инвестира во туризмот, транспортот и банкарскиот сектор како двигатели на растот.
Инвестициите и буџетската политика се клучни за среднорочните перспективи – Љубљана и Загреб продолжуваат да ја модернизираат инфраструктурата и да ги поддржуваат иновациите преку фондовите на ЕУ, што им дава компаративна предност. Белград е фокусиран на развој на ИТ кластери и зајакнување на производствените капацитети, но без големи инвестиции во образованието и истражувањето, тешко може да го стигне регионот на ЕУ.
Сараево и Скопје мора да се справат со демографските предизвици и миграцијата на работната сила што директно влијае на капацитетот на домашната економија за развој и диверзификација.
Гледано на среден рок, трендовите укажуваат на растечка нерамнотежа помеѓу главните градови на земјите-членки на ЕУ и оние надвор од Унијата. Љубљана и Загреб би можеле дополнително да ја зајакнат својата улога како регионални центри за иновации и инвестиции, додека Белград има потенцијал како мост помеѓу ЕУ и пазарот на Западен Балкан.
Платите се повисоки, но и трошоците се повисоки
Како по правило, сите набљудувани главни градови бележат нешто повисоки просечни плати во споредба со просеците на државно ниво, но трошоците за живот во нив се исто така поскапи, и обично во поголем процент во споредба со споменатите зголемувања на платите.
Според најновите достапни податоци на Републичкиот завод за статистика, просечната нето плата во Белград за ноември 2025 година, изнесувала 139.234 динари (приближно 1.175 евра), што е повеќе од националниот просек.
Во Хрватска, просечната нето плата во октомври изнесувала 1.668 евра, покажуваат податоците од градскиот завод за статистика. Во Северна Македонија, просечната плата е малку под 720 евра. Во Црна Гора, просеците за градовите и општините последен пат беа објавени во јуни. Највисоки просечни нето плати се забележани во Тиват (1.179 евра), Зета (1.139 евра) и Подгорица (1.061 евра). Секторите со највисоки плати се финансии и осигурување (1.624 евра), снабдување со електрична енергија, гас и климатизација (1.440 евра), како и бизнис со недвижности (1.345 евра). Во времето на објавувањето, националниот просек беше 1.010 евра.
Демографски податоци
Последниот традиционален попис на населението (според класичниот метод) во Словенија беше одржан во 2002 година. години . После тоа, земјата се префрли на сосема нов систем, спроведувајќи пописи исклучиво врз основа на податоци од различни административни регистри и бази на податоци, со што се избегнува традиционалниот попис на терен. Според податоците во Љубљана во 2024 година живеат 297.575 жители.
Загреб е најголемиот град во Хрватска, со 767.131 жители во урбаната област, врз основа на резултатите од пописот од 2021 година , со најсилен раст на нивниот број во земјата, која, исто како Србија, Северна Македонија и Босна и Херцеговина, се соочува со голем одлив на луѓе.
Во Србија, последниот попис беше спроведен во 2022 година. , а според него , Белград има регистрирано население од 1.685.563 жители (околу 1,2 милиони во таканаречената метропола), што го прави убедливо најголемиот главен град од сите шест држави создадени со распадот на поранешна Југославија.
Во Босна и Херцеговина, Сараево е секако најголемиот град – приближно 275.524 луѓе живеат во неговите административни граници, додека пошироката област на Сараевскиот кантон имала 413.593 жители според пописот од 2013 година.
Според пописот на населението во Северна Македонија од 2021 година , во Скопје живеат 526.502 жители, додека истата година е утврдено дека главниот град на Црна Гора, Подгорица, има 179.505 жители, што пак претставува околу 30 проценти од вкупното црногорско население.
Белград како најголем економски центар и двигател на растот на Србија
Белград е најголемата економска сила во Србија, одговорна за значителен дел од националниот БДП (Бруто домашен производ) и за најголемиот број вработени во земјата, со големи државни и приватни компании кои ги обликуваат индустриските текови.
Никој нема да биде изненаден од фактот дека Белград е и најголемиот економски центар во регионот. Врз основа на податоците од последната извештајна година (2024) што ни ги достави компанијата за кредитен рејтинг CompanyWall, во главниот град на Србија се регистрирани 83.799 правни лица, што е приближно четири илјади повеќе од претходната година, 79.619. Вкупниот број на вработени, исто така, се зголеми – од 710.173 во 2023 година на 728.150 во 2024 година.
Во однос на дејностите, најголемиот број правни лица во Белград работат во неспецијализирана трговија на големо (5.367), дејности на други организации базирани на членство (4.821), консултантски дејности поврзани со деловно и друго управување (3.778), дејности на ресторани и мобилни угостителски објекти (3.553), како и во компјутерско програмирање (3.127).
Компанијата со најголем приход, чие седиште е на територијата на српскиот главен град, е Електродистрибуција Србија (ЕПС) со 3,9 милијарди евра (3.919.082.100), што е за 10,6 проценти помалку во однос на претходната година. ЕПС е исто така најголемиот работодавач, со 19.203 вработени на крајот од 2024 година.
Во однос на профитот, најуспешна белградска компанија беше Рајфајзен банка, со 249,3 милиони евра, ако се вклучи и финансискиот сектор.
Заедно, сите правни лица од Белград со годишни извештаи доставени до ГОДИШНАТА РЕЗУЛТАЦИЈА оствариле во текот на 2024 година 98,7 милијарди евра приходи и 5,07 милијарди евра добивка. Интересно е што нивните приходи се зголемија за приближно 8,5 проценти на годишна основа, но дека нивната добивка се намали за приближно девет проценти во истиот период.
Кога ќе се споредат податоците од годишниот извештај на Агенцијата за економски регистри за вкупниот приход на компаниите на ниво на целата земја (околу 170 милијарди евра) и вкупниот приход на претприемачите кои поднеле извештаи (околу 12,7 милијарди евра), доаѓаме до заклучок дека Белград учествува со повеќе од половина во српската економија во однос на оптекот на пари.
Во Загреб, консултантите се доминантни
Загреб, како економско и деловно срце на Хрватска, опфаќа голем дел од економските активности на земјата – компаниите со седиште во Загреб генерираат голем дел од вкупниот профит и приход на хрватските компании, а градот е клучен и во извозот на стоки и услуги. Во главниот град на Хрватска во текот на 2024 година работеле 57.420 деловни субјекти, што е исто така зголемување во споредба со 53.865 (+6,5 проценти) една година претходно, според податоците на CompanyWall.
Според бројот на регистрирани компании во Загреб, најактивните активности се консалтинг поврзан со бизнис и друг менаџмент (3.666), активности на други организации-членки (3.076), неспецијализирана трговија на големо ( 2.899), друго компјутерско програмирање (2.553) и изградба на станбени и нестанбени згради (2.507).
Сепак, меѓу водечките компании со седиште во Загреб се членови на енергетскиот, телекомуникацискиот и прехранбениот сектор – ИНА (нафта и гас), Хрватски Телеком, Агрокор (Форте нова), Атлантик Група, Дукат и Подравка, кои доминираат на пазарот и регионалната трговија.
Вкупниот приход на загрепската економија, врз основа на доставените годишни извештаи, изнесуваше 128,6 милијарди евра, а профитот беше 5,6 милијарди евра, со раст од година во година.
Сараево и Скопје – предизвици на трансформацијата на индустрискиот и услужниот сектор
Сараево и Скопје се соочуваат со специфични структурни предизвици. Економијата на Сараево, иако најсилна во Босна и Херцеговина, сè уште балансира помеѓу историските индустриски капацитети и услужните сектори како што се телекомуникациите, финансиите и туризмот. Компании како „БХ Телеком“, „Босналијек“ и „Енергопетрол“ остануваат клучни играчи во кантоналната економија, но регионалната тешкотија во работењето и бавната фискална реформа го забавуваат брзиот раст.
За Сараево, пресметката е малку покомплицирана, имајќи ја предвид суштинската поделба на градот, па така вкупните приходи во неговиот западен дел изнесуваат 7.5 милијарди евра, а профитот 466.5 милиони евра, додека во многу помалото Источно Сараево, приходите изнесуваа само 50.3 милиони евра, а профитот 6.3 милиони евра.
Скопје, како главен град на Северна Македонија, игра значајна улога во услугите, транспортот и малите производствени фирми, но останува пазар со помал интензитет на инвестиции во споредба со Љубљана или Загреб, што ја забавува продуктивноста и заработката на среден рок.
Во Скопје, вкупните приходи изнесуваа 998,5 милиони евра, а добивката 310,3 милиони евра, за вкупно 10.873 опфатени правни лица.
Подгорица и потенцијалот на туристичкиот и услужниот сектор
Подгорица, главниот град на Црна Гора, е центар на финансискиот, осигурителниот, банкарскиот, консултантскиот и градежниот сектор во земјата, со акцент на услугите и туризмот како двигатели на растот. Сервисната економија доминира во деловното опкружување и ја поттикнува миграцијата на населението од руралните средини во градот, што го подобрува локалниот пазар на трудот и потрошувачката.
И покрај ова, Црна Гора сè уште се соочува со ограничувања на фискалниот простор и бавност во привлекувањето големи инвестиции, што може да го ограничи забрзаниот раст на среден рок доколку не се подобрат институционалната рамка и конкурентноста на надворешната трговија.
Во Подгорица работеле 12.366 правни лица, кои во 2024 година оствариле приходи од 9,3 милијарди евра и 660 милиони евра добивка.
Најголем заработувач доаѓа од трговскиот сектор, „Воли трејд“, со 368,9 милиони евра, додека најголема добивка оствари „Црногорска комерцијална банка“, со 60 милиони евра.
Највисоки приходи во Љубљана
Љубљана е веројатно најразвиениот урбан и економски центар меѓу главните градови на поранешна Југославија. Голем број компании работат во главниот град на Словенија, а меѓу најважните се Петрол, мултинационална компанија за нафта и дистрибуција, и домашните банки и телекомуникации кои придонесуваат за БДП и вработеноста на републиката (и градот).
Во Љубљана во текот на 2024 година работеле 33,444 економски субјекти, со годишен раст од 6,9 проценти, во споредба со 31.449 во 2023 година. Нивните вкупни приходи достигнаа речиси 130 милијарди евра, со 5,07 милијарди евра профит.
Бензинот е прв по приходи кај бизнисмените, а втор по профит, додека дистрибутерот на електрична енергија HSE е на прво место, со 210.490.452 евра.
