Иван Штериев: БЕРЗАТА НУДИ МОЖНОСТ ЗА ФИНАНСИРАЊЕ НА КОМПАНИИТЕ ВО СИТЕ ФАЗИ ОД НИВНИОТ РАЗВОЈ
Објавено на од во Економија

За отварање SterievИван Штериев
Главен извршен директор на Македонска берза

Дали може да се повтори успешната берзанска година и во 2019, со оглед на дополнителниот ветер во грб што го дава напредокот на земјава во евроатлантските интеграции; какви новитети подготвува Берзата во делот на финансирањето на стартапите преку соработка со странски партнер; што значи издавањето на перпетуалните обврзници за динамизирање на берзанското тргување… за овие, но и за други битни аспекти околу развојот на македонскиот пазар на капитал зборувавме со главниот извршен директор на Македонска берза, Иван Штериев, пред самиот почеток на јубилејната 20-та Годишна конференција што Берзата ја организира во Охрид на 29 март.

Да почнеме со тоа што е актуелно токму во моментот кога ова интервју ќе излезе во печат, а тоа е 20-та Годишна конференција на Македонската берза. Што подготвивте за слушателите на оваа јубилејно издание, кои се главните теми годинава?
Пред сè, сакам да истакнам дека сме многу задоволни што изминативе две децении, дури и во најкризните години, останавме конзистентни и континуирано ја организираме годишната конференција на Македонската берза, како место каде што се разменуваат мислења, ставови, коментари и очекувања на сите засегнати страни околу актуелните економско – политички случувања, односно финансискиот пазар и пазарот на хартии од вредност, пред с$. Конференцијата е веројатно своевиден trademark за она што значи квалитетна и издржана дебата за најразлични теми од областа на финансиите, но и од бизнис сцената, новите технологии, итн., со досегашно учество на стотици претставници од владиниот сектор, реалната економија, политиката, финансискиот свет, претприемачите, регулаторите, како од земјава, така и од регионот и пошироко.
И за оваа година подготвивме интересни содржини, можеби едни од најквалитетните досега.
Отвораме со специјална презентација на тема геополитика на Западен Балкан, односно, што да очекуваат инвеститорите во тој контекст. Потоа следи панел посветен на финансирање на корпоративниот развој, каде што со помош на домашни и странски експерти, претставници на фондови, берзи, меѓународни организации и сл., ќе дискутираме за тоа како може да се прибере свеж капитал, а тоа да не мора да е класичното банкарско кредитирање. Токму со таа цел го викнавме и сопственикот на првата компанија што направи иницијална јавна понуда на акции на Белградската берза, да го сподели нивното искуство. Вториот панел е посветен на обврзниците, поточно, дискутираме со релевантни соговорници од банкарскиот сектор, Министерството за финансии и Европската банка за обнова и развој околу најновите трендови поврзани со инструментите со фиксен принос, коишто на нашиот пазар го одбележаа крајот на минатата и почетокот на оваа година.
Подготвивме и повеќе презентации на различни теми: зошто ни се потребни локалните берзи; спојувања и преземања кај финансиските институции во регионот; од другата страна во подготовката на IPO; нови технологии на пазарот на капитал; вештачка интелигенција како нов „играч“ во светот на бизнисот… значи една прилично хетерогена програма, којашто се надеваме дека ќе го привлече вниманието на учесниците на конференцијата, а е во тренд со она што се случува или допрва ќе се случува на локалната, регионалната и светската сцена кога станува збор за финансиските текови, пазарите на капитал, технологијата, итн.
Минатата година беше доста успешна за Берзата, МБИ-10 порасна за 36%, прометот имаше раст од преку 100%, итн. Што очекувате до крајот на годинава, со оглед на позитивниот ветар в грб што треба економијата да го добие од влезот во НАТО, зголемувањето на инвестициите, итн.? Како тоа според вас ќе се одрази врз цените на акциите?
Да, минатата година беше доста успешна за Берзата, а по повеќе параметри и најдобра во последниве 10 години. Сега, објективно, пазарот во целина се наоѓа во ситуација кога не се знае дали може добриот резултат веднаш да се подобри или пак некои лимити засега се веќе достигнати. Синтагмата за ветрот в грб поради евроатлантските интеграции држи, но останува да видиме до крајот на годинава што всушност ќе се случи: дали ветрот лани силно ги поместил работите и ги вградил во ценовните нивоа и берзанската динамика или постои простор за брз понатамошен раст.
Ако ги споредиме остварените промети на берзата во првиот квартал годинава, во делот на тргувањето со акции нивото е речиси исто како лани. Но, затоа пак има поголеми негативни отстапувања во тргувањето со обврзници и блок трансакциите. Тука имаме логични објаснувања, затоа што лани во првите три месеци имаше многу големи блок трансакции со акции во банкарскиот сектор, а имаше и ефект од две последователни котации на обврзниците за денационализација. Ценовната перформанса на МБИ 10 од декември до сега е околу 6,5% во плус. Ако се анализираат резултатите на котираните компании за 2018 година, нивната вкупна добивка лани врз основа на неревидираните финансиски извештаи е а 26% повисока, но во последниот квартал од 2018 година позитивната динамика како да е намалена. Ќе видиме дали изразениот оптимизам кај инвеститорите од минатата година ќе продолжи, дали ќе се појават некои нови инвеститори, и домашни и странски, затоа што мора да се нагласи дека пазарот е прилично плиток, односно нема многу активни инвеститори. Исто така, структурата на инвеститорите последниве неколку години се темели пред с$ на домашни физички лица. Многу е битно дали сите овие позитивни неекономски случувања, како што е влезот во НАТО, очекуваниот почеток на преговорите со ЕУ и сл., ќе привлечат странски портфолио инвеститори на Берзата коишто веќе подолго време ни недостигаат.
Значи, да сумирам, потенцијал за уште една добра берзанска година секако дека постои, очекувањата на инвеститорите се сеуште позитивни, фундаментите на котираните компании се добри, но треба да се исполнат и некои други предуслови. Времето ќе го каже своето. Истовремено, една прудентната анализа промптно треба да нагласи дека токму нараснатите очекувања генерирани од неекономските случувања и нивното неадекватно менаџирање од страна на сите пазарни учесници, доколку се надминат определени рационални рамки, може да се трансформира во ризичен фактор за пазарот.
17 sterievКако вие од позиција на директор на Македонската берза го оценувате развојот на профилот на просечниот македонски инвеститор во хартии од вредност низ годиниве? Ако во 2006/2007 имавме масовна „хистерија“ во купувањето акции, дали сега се испрофилираа едуцирани и добро информирани инвеститори, во делот на физичките лица, па и во редовите на компаниите?
Верувам дека актуелните инвеститори кои сега тргуваат на берзата, а биле присутни на пазарот и пред десетина и повеќе години во меѓувреме научиле одредена лекција во врска со „играњето“ на берза. Секако, нивното однесување и сега зависи од различните апетити и можности за прифаќање на ризик. Како и да е, овие инвеститори се поискусни и во добар дел би требало да носат порационални одлуки. Секако, има и помлади инвеститори кои не се лично афектирани од овие лекции, како што беа значителните надолни ценовни корекции, нагло исчезнување на ликвидноста кај некои акции, итн. Генерално, се чини дека степенот на зрелост е зголемен, а купувањето акции врз основа на филозофијата „каде сите, таму и јас“ е намалено за сметка на определени претходни анализи и прогнози. Но, веројатно постои сè уште преголемо поедноставување на работите при анализите и процените, што произлегува од самиот факт дека пазарот веќе подолго време се потпира на домашни физички лица. Оттука, карактеристика на нашиот пазар е немање јасно изразени „одредувачи на цените“, т.н. price setters, како што е праксата на поразвиените пазари на капитал, односно помасовно присуство на институционални инвеститори кои врз основа на темелна анализа ги формираат цените, а помалите инвеститори се следбеници.
Исто така, наликува дека сепак сè повеќе инвеститори прифаќаат дека вложувањето во акции не е само краткорочна шпекулација, дека треба да се има трпение и дека некои флуктуации што се случуваат со цените на акциите на добрите компании се само привремени епизоди и дека треба да се гледаат работите на долг рок.
18 sterievОбјаснете ни малку подетално што ќе значи потпишувањето на договорот со Funderbeam, како и со ФИТР за можностите за алтернативно финансирање на македонските компании. Какви компании очекувате да покажат интерес за овие платформи?
Македонска берза споделува иста стратешка визија со неколку други берзи од регионов – да ја прошири лепезата на услуги и да понуди можности за пазарно финансирање на компаниите во сите фази од нивниот животен развој. Уште од нивното основање до зрелата фаза на акционерско друштво како најкомплексна организациона форма. Колоквијално кажано берзата би била нешто како матичен финансиски доктор – што и да ви треба ќе ви даде упат каде и како. Секако, примарна определба останува да се привлечат акционерски друштва на берзанска котација, на најпрестижниот пазарен сегмент. Но, објективно во нашиот регион нема којзнае каков потенцијал за нови котации од различни објективни и субјективни причини. Затоа сметаме дека треба да го понудиме пазарниот концепт на финансирање на помалите компании, од делот на средни, мали, па сè до микро субјекти.Со оглед дека во земјава нема функционални crowdfunding платформи, решивме да го примениме искуството од Хрватска, каде што Загрепската берза пред неколку години почна да соработува со иновативната меѓународна платформа Funderbeam, со цел да идентификуваме стартапи, но и позрели компании, што би можеле да приберат свеж капитал преку crowdfunding концептот, а потоа инвеститорите во нив да се стекнат со евентуални добивки во зависност од нивните перформанси.
Поради овие причини Берзата потпиша договор и ја формализира соработката со друштвото Funderbeam South-East Europe, регистрирано во Хрватска.Ова друштво е членка на групацијата Funderbeam Market Limited лиценцирана за давање на инвестициски услуги од соодветниот регулаторот во Велика Британија. Иницијално почетоците на Funderbeam се во Естонија. Во нашиот регион, оваа crowdfunding платформа е присутна во Хрватска и Словенија. Подготовките, регулативните анализи и усогласувања се во тек и очекуваме некаде после годишните одмори оваа платформа да биде оперативна и на македонскиот пазар. Со сето ова се постигнуваат неколку ефекти: отвораме некоја дополнителна линија на приходи за нас, а им помагаме на малите домашни фирми да пораснат со тоа што полесно ќе се финансираат, со надеж дека со тек на време некои од нив ќе станат природни кандидати за котација на берза, како акционерски друштва. Оваа шема за колективно финансирање овозможува пристап до инвеститори во 113 земји, со што малите македонските компании ќе можат да се поврзат со глобалната инвеститорска сцена.
Со оглед на големата актуелност на прашањата за развојот на малите и средни претпријатија, соработката помеѓу Берзата и Funderbeam SEE доби официјална поддршка од УСАИД Македонија, во рамки на нивниот Проект за развој на деловниот екосистем. Воедно, Берзата потпиша и Меморандум за соработка со Фондот за иновации и технолошки развој во функција на поуспешна соработката со Funderbeam SEE.
Како ќе изгледа целиот тој процес на пласирање на компаниите на Funderbeam, објаснете накратко?
Во принцип, Funderbeam има сопствен процес на филтрирање која компанија може да пристапи на платформата и да се обиде да прибере капитал. Тие не ставаат која било компанија на платформата, туку ќе има првична проценка дали фирмата има развиено прототип за својот производ, односно до која фаза во развојот на бизнисот е стигнато. Битно е дека не се финансираат идеи, туку треба да постои регистриран фирма. Ако се оцени дека фирмата има потенцијал да се стави на платформата, тогаш претприемачите во содејство со некој што Funderbeam го нарекува водечки инвеститор, своевиден ментор, човек со успешни деловни проекти или бизнис background зад себе, заедно ја претставуваат идејата пред сите инвеститори на Funderbeam, односно почнуваат т.н. инвестициска кампања. Тоа е проследено со соодветно промо видео со кое се објаснува т.н. business case. Инвеститорите индицираат дали имаат интерес и потоа Funderbeam им пристапува и ги прашува дали се дефинитивно заинтересирани, па во тој случај уплаќаат средства на сметка на специјална компанија (SPV – Special Purpose Vehicle) што се формира во државата во која работи Funderbeam и која би станала сосопственик во македонската компанија што сака да прибере парични средства.Tој SPV практично претставува единствен нов сопственик којшто настапува пред сите инвеститори кои вложиле во македонската компанија. Со тоа стартапот што е во потрага по финансиери нема да треба да комуницира со десетици или стотици нови инвеститори, туку со еден кој ќе ги застапува нивните интереси и ќе му помага преку менторство на стартапот. Минималното вложување за поединечен мал инвеститор во еден стартап преку платформата изнесува 100 евра. Платформата користи blockchain технологија, а вложувањата на инвеститорите претставуваат дигитални записи, односно токени. На пример, за 100 евра вложени се добиваат 100 токени, со коишто потоа може и да се тргува преку Funderbeam, односно иницијалните вложувачи може слободно да ги продаваат своите инвестиции (токени), доколку сакаат и доколку има заинтересирани купувачи.
Какво значење, според вас, има котирањето на перпетуалната обврзница на Унибанка за динамизирање на домашниот пазар на капитал? Може ли да очекуваме во скора иднина котации и на други корпоративни обврзници?
Оваа перпетуална обврзница е доста специфичен финансиски инструмент, хибриден, со специфики во поглед на правата на имателите, дискрецијата на емитентот и сл. Овој инструмент е наменет за пософистицирани инвеститори, кои можат да прифатат поголеми нивоа на ризик, со поголеми предзнаења за финансиските пазари и инструменти. Проспектот за обврзницата е изработен мошне квалитетно и е јавно достапен, останува да видиме колку таа ќе биде ликвидна на секундарниот пазар. Досега на берзата со оваа обврзница се регистрирани околу 12 милиони денари промет.
Значењето на оваа обврзница е во тоа што овој настан може и треба да даде сигнал кон сите потенцијални емитенти дека со одредена доза на креативност може да се дизајнираат финансиски инструменти што на секоја банка, компанија или друг ентитет можат да им помогнат во остварување и финансирање на нивните краткорочни или долгорочни бизнис цели. Ова е потврда дека пазарот на хартии од вредност може да се искористи за прибирање свеж капитал. Ова е исто така потврда дека пазарот на хартии од вредност нуди различни опции. Дали тоа ќе биде во сферата на секјуритизацијата каде што може разни побарувања да се трансформираат во хартии од вредност и потоа да се тргуваат; дали во сферата на класичните корпоративни обврзници или со издавање на права или приоритетни акции, коишто патем многу одамна не се издадени од никого. Значи, битно е да се истакне дека постојат финансиски инструменти различни од обичните акции, коишто можат да се дизајнираат согласно потребите на издавачот и да станат атрактивни за инвеститорите.
Кои останати активности/мерки/продукти ги подготвува Берзата што допрва треба да се случуваат во насока на динамизирање на пазарот на капитал?
Ние како Берза остануваме промотори на идејата за финансирање на бизнисите преку пазарот на капитал, на онаа дежурна тема за IPO-а, и сметаме дека додека не дојдеме во ситуација да ни се појавуваат по неколку вакви емисии годишно, ние не сме постигнале суштински квалитетен развој како пазар. Знаете, ќе се случи некое преземање, некоја компанија чии што акции се тргуваат на берза може после некое време да се тргне од котација и сл., а тие процеси на префрлање на компаниите од котирани во некотирани, од јавни во приватни, и обратно се случуваат и во најразвиените пазари. Ние во Македонија и во регионов сè уште не сме дошле во фаза да имаме конзистентен и континуиран процес акционерски друштва периодично да излегуваат на берза. Берзанскиот материјал е сè уште главно производ од приватизацијата. Оттука, отпочнувањето на овој процес, периодично да има компании кои ќе решаат да излезат во јавниот пазар (going public) на сите берзи во нашиот регион им останува стратешка цел и колку и да е ова зборувано изминативе години, заложбите во овој правец мора да продолжат и понатаму. Тоа, очигледно, ќе биде долг процес. Деновиве инициравме проект, со поддршка на Министерството за економија, чијашто цел е да се обезбедат парични средства со коишто на домашните компании што ќе се охрабрат да направат IPO ќе им бидат надоместени трошоците поврзани со процесот на иницијална јавна понуда и берзанска котација. Примерот за овој проект ни е една оперативна шема со ваучери за компаниите што веќе функционира во Бугарија. На овој начин ќе се обидеме да ја отстраниме онаа пречка што компаниите што размислуваат да се трансформираат во акционерски друштва и да котираат на берза ја истакнуваат често, а тоа е дека самиот овој процес сепак предизвикува не така мали трошоци.
Исто така, годинава ќе бидеме дел од еден нов проект на Европската банка за обнова и развој (ЕБОР), каде што успеавме да ја вклучиме Македонија на списокот од шест држави во регионов кои ќе бидат корисници на истиот. Имено, станува збор за т.н. research coverage на определени котирани компании на берзата од претходно избран контрактор од страна на ЕБОР којшто ќе изготвува и публикува анализи и препораки на квартално ниво за работењето на котираните компании. Ова, на систематски начин, досега никогаш не се правело во Македонија. На овој начин ќе се влијае и на онаа ситуација што веќе ја спомнав, околу немањето на т.н. „одредувачи на цени“на пазарот, односно формирањето на берзанските цени. Моменталната состојба е последица токму на немањето на систематско анализирање на работењето на котираните компании и препораки за инвестирање, односно дали да се задржи некоја акција, продаде или купи. Со реализацијата на овој проект на ЕБОР, некаде кон крајот на оваа година, на квартално ниво, преку сајтот на SEELink,ќе може да се добиваат анализи за одреден број македонски котирани компании – за тоа како работеле, какви показатели имаат во споредба со фирми од истите индустрии во регионот, препораки на аналитичарите во врска со инвестирањето во нивните акции, итн. Овие анализи ќе бидат бесплатни за инвеститорите во период од две години, а верувам ќе поттикнат и некои од домашните финансиски институции да почнат да се бават со оваа активност која во моментов недостасува.
На крајот, би сакал да истакнам дека со оглед на фактот што во 2020 година престанува важењето на задолжителна котација, доколку законодавецот нема намера да ја пролонгира, за нас како берза ќе биде предизвик како да успееме да задржиме определени ликвидни издавачи да останат котирани на берзата.
Што треба на полето на регулатива и пазарни услови да се спроведе во државава, за да алтернативните форми на инвестирањето станат попривлечни за граѓаните, особено сега во период кога каматните стапки се на историски најниски нивоа и сл.?
Од аспект на тоа што треба да се случи на планот на регулатива и сл. заради понатамошен развој на пазарот на капитал, добро е што, на наша иницијатива се формира национален Совет за развој на пазарот на капитал под водство на Министерството за финансии. Неодамна се заклучи дека е потребно да се изработи една детална стратегија што ќе ги утврди приоритетите за развој на пазарот на капитал, а потоа сите институции следствено да ги имплементираат утврдените мерки и активности во сите домени: законска регулатива, даночни аспекти, корпоративно управување, финансиска едукација, некоја потенцијална приватизација на преостанатите државни компании, итн. На пример, во делот на даночната политика, да потсетиме дека капиталните добивки од тргувањето со хартии од вредност треба да почнат да се оданочуваат во 2020 година. Треба стратешки да се одлучи дали оваа мерка за оданочување на капиталните добивки сепак треба да се имплементира, а ако се имплементира постојат и различни модалитети како тоа да се направи за да не се случи дестимулирање на долгорочните инвеститорите, кои и онака тешко ги привлекуваме на берзата. Исто така, има простор за некои промени и во делот на тоа каде можат да инвестираат пензиските фондови. На пример, во моментов, ако некоја одлична фирма којашто досега работела како ДОО направи IPO и сака да котира, пензиски фонд не може да вложи во нејзините акции на примарниот пазар, бидејќи претходно не била котирана. А може да вложи во акции на емитент кој е на задолжителна котација. Потоа, може да се размислува и за делумна приватизација и котација на државни акционерски друштва, затоа што тоа носи транспарентност од една страна, а го раздвижува пазарот на капитал од друга страна. Во секој случај, една сеопфатна, квалитетна стратегија за тоа каде сакаме да биде домашниот пазар на капитал на среден и долг рок, мора да направиме. Такво нешто досега не е сторено.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *

Вие можете да ги користите следните HTML ознаки: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

коментари и анализи
...Сите ние живееме во време, кога само идејата е капитал, сè друго е пари...
Најава
Регистрација

На вашата e-mail адреса ќе добиете лозинка за логирање на КАПИТАЛ.

Заборавена лозинка?

Внесете e-mail адреса или корисничко име со кое сте регистрирани на КАПИТАЛ.

×