Капитал учествуваше на престижна конференција во Варшава, Полска
Објавено на од во МКД-БИЗНИС И ПОЛИТИКА

 

20w

Западен Балкан: Инфраструктура и енергетика од геополитичка перспектива
На 29 мај во Варшава, Полска, се одржа меѓународна конференција “Западен Балкан: Инфраструктура и енергија од геополитичка перспектива”, организирана од полското Министерство за надворешни работи во партнерство со Варшавскиот институт, тинк – тенк организација и истражувачки центар. Настанот беше дел од официјалната програма на полското претседателство со Берлинскиот процес и служеше како подготвителен состанок за Самитот за Западен Балкан во 2019 година, кој ќе се одржи во Познањ. Капитал имаше чест да биде поканет на Конференцијата и со свој претставник учествуваше на панелот посветен на геополитичките аспекти на евроинтеграциските процеси на Западен Балкан.

 

Примарната цел на конференцијата беше да се поттикне експертска дискусија за процесите на интеграција во ЕУ за земјите од Западен Балкан (Албанија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово, Северна Македонија и Србија) во делот на инфраструктурата и енергетиката, заедно со влијанието од глобалните и локалните геополитички процеси. На конференцијата присуствуваа врвни научници и експерти, претставници на невладини организации, медиуми и државна администрација од Западен Балкан и од Европската Унија. Во поздравните забелешки, претседателот на Варшавскиот институт, Кшиштоф Камински, ги истакна клучните теми на дискусијата, истакнувајќи ја важноста на експертската дебата за интеграцијата во ЕУ на Западен Балкан.

Капитал имаше привилегија и чест да учествува на Конференцијата со својот претставник, помошникот главен и одговорен уредник, Игор Петровски, којшто ги потенцираше долгогодишните напори на Западен Балкан за зајакнување на интеграцијата во ЕУ, велејќи дека – и покрај многуте обиди досега и зацртаниот пат на економски и политички реформи – Европската унија го одложи процесот на приклучување на шесте балкански држави во својата заедница, што предизвикува нетрпеливост и фрустрации низ целиот регион.

„За да бидат работите уште посложени, сето ова им отвора пат на други играчи, меѓу кои најбитни се Русија, Турција и Кина, за да го прошират своето политичко и економско влијание и да ги подгреат концептите за алтернативен развоен пат на евроатлантските интеграции “.

Исто така, Петровски ги истакна длабоките економски врски на Западен Балкан со ЕУ, преку параметрите како што се странски директни инвестиции и трговска размена.

„Најголем дел од странските директни инвестиции (СДИ) на Западен Балкан изминативе две децении доаѓаат од ЕУ: во Албанија 60%, БиХ 60%, Македонија речиси 80%, Црна Гора 60% и Србија 70-80%. ЕУ и соседните земји се најголеми трговски партнери на земјите од Западен Балкан, па така, во последниве неколку години увозот од ЕУ како дел од вкупниот увоз, во Албанија е 60%, во БиХ 60%, Македонија 50%, Црна Гора 50% и Србија 60%. Во делот на извозот пак, кон ЕУ тој удел е 90% во Албанија, 70-80% во БиХ, 80% во Македонија, 40% во Црна Гора и 70% во Србија“, истакна Петровски.

21wЕвропските пари за инфраструктурни инвестиции тешко и бавно доаѓаат на Западен Балкан – во меѓувреме шансата ја искористува Кина

Инаку, во воведниот говор на конференцијата, заменик министерот за надворешни работи на Полска и ополномоштен претставник на полската влада за Самитот на Западен Балкан, Шимон Шинковски, рече дека развојот на инфраструктурните и енергетските сектори во Западен Балкан е од клучно значење за процесот на европска интеграција.

Тој нагласи дека Полска е целосно свесна за значењето на инфраструктурните врски и мрежи, бидејќи ги имала сличните развојни предизвици.

За време на панел-дискусиите беа изнесени многу прашања од витално значење за интеграцијата на земјите од Западен Балкан со Европската унија, при што учесниците зборуваа за развојот на патната, железничката, воздухопловната и поморската инфраструктура во регионален контекст. Исто така, панелистите разговараа за енергетските проекти во Западен Балкан и можностите за зајакнување на енергетската безбедност во регионот и во Европа. Со оглед на зголемената активност на повеќе меѓународни актери во оваа област, дискусијата потоа се осврна на геополитичките пристапи кон соработката на Западен Балкан со Кина, Европската унија, Русија, Турција, САД и НАТО.

Претседателот на Европското движење во Црна Гора, Момчило Радуловиќ рече дека инфраструктурните потреби на Западен Балкан се огромни и не можат целосно да се финансираат со грантови и заеми од ЕУ.

„И покрај нивната волја да ги искористат механизмите за финансирање на ЕУ, балканските држави се поттикнати да соработуваат, меѓу другото, со Кина за покривање на нивната побарувачка за инвестиции. Со оглед на долгиот процес на интеграција во ЕУ во Западен Балкан и недостигот на разбирање од некои европски партнери, балканските држави очекуваат од членките на ЕУ да преземат партнерски пристап за нивната интеграција, што прво треба да се постигне со подобрување на економските врски.“, смета Радуловиќ.

Професорот на Факултетот за политички науки при Загрепскиот универзитет Роберт Бариќ (Хрватска) рече дека најголем недостаток на Берлинскиот процес е тоа што ги опфаќа и политичките и дипломатските аспекти, но сепак не успева да понуди доволно инфраструктурни решенија коишто може да имаат позитивно влијание врз забрзувањето на механизмите за интеграција. Исто така, тој ја нагласи важноста на кинеските инвестиции во регионот под иницијативата “Нов свилен пат”, од една страна нивниот очигледен позитивен придонес (развој на општата инфраструктура, полесна достапност на транспортните услуги и ширење на пазарите), но и негативни аспекти (нема транспарентност, нејасни и нефер економски практики, зависност од кинески кредити и нивно користење за да се изгради политичко влијание). “Инвестициите финансирани од Кина може да се наречат меч со две острици”, додаде Бариќ.

Претседателката и извршна директорка на ИМПЕТУС Центарот за интернет, развој и добро управување Лилјана Пецова-Илиеска од Македонија, ги запозна учесниците на настанот со одговорноста на земјите од Западен Балкан во подготвувањето и спроведувањето на понатамошни инвестициски проекти, тврдејќи дека нивната транспарентност останува значителна предизвик кој треба да се надмине. Таа упати на извештајот Варшавскиот институт и се согласи дека Европската унија нуди најдобар услови за финансирање на инвестиции во Западен Балкан. Г-ѓа Пецова-Илиеска сепак истакна дека им е потребна целосна транспарентност што од своја страна повлекува долг бирократски процес, а тоа пак ги поттикнува државите од Западен Балкан да се одлучат за полесни и побрзи странски заеми, вклучувајќи ги и кинеските.

Заменик директорот на Одделот за меѓународна соработка при Министерството за инфраструктура на Полска , Марчин Жешевич, даде осврт на искуството на Полска како членка на Европската унија во текот на последните петнаесет години и посебно внимание посвети на напорите на земјата за надградба на нејзината инфраструктура. Тој информираше дека Полска е еден од најголемите корисници на фондовите на ЕУ во овој поглед. „Во текот на последните петнаесет години, Полска има корист од поддршката на ЕУ, главно во форма на неповратни грантови, и изградила или надградила околу 4.700 километри железнички пруги и 4.000 километри на различни видови патишта.“, потенцираше Жешевич.

22wЕнергетски предизвик за балканските земји

Во рамки на вториот панел, директорката на Секторот за секторски политики во Министерството за европска интеграција на Косово, Вјоса Беќај, ги посочи приоритетите на косовската влада во поставувањето на нови капацитети за производство на енергија со употреба на конвенционални и обновливи извори. Говорејќи за регионалната енергетска соработка, г-ѓа Беќај се фокусираше на потребата за подобрување на локалната координација, под услов земјите од Западен Балкан да се обидат да спроведат законодавства и да ги исполнат своите обврски во рамките на агендата за поврзување на ЕУ.

Уредникот во Балканската мрежа за истражувачко новинарство (БИРН) Бесар Ликмета (Албанија) порача дека сите земји од Западен Балкан треба да изнесат соодветен “мастер план” за регионална соработка.
„Додека некои земји се потпираат на производство на електрична енергија од обновливи извори, количината на генерирана енергија не секогаш е во согласност со локалната побарувачка, па оттука и потребата за увоз на електрична енергија и подобрување на квалитетот и ефикасноста на врските помеѓу поединечните држави“, истакна Ликмета.

Директорот на црногорската Регулаторна комисија за енергетика, Новак Меденица, потсети дека енергијата базирана на јаглен е далеку поевтина од онаа од обновливите извори, но сепак такво решение вклучува долгорочни еколошки и здравствени трошоци. Исто така, тој укажа на многу високиот удел на црниот јаглен и лигнитот во енергетскиот микс на земјите од Западен Балкан, истовремено објаснувајќи ги техничките и правните фактори зад регионалната електрична мрежа и истакнувајќи ја посебната улога на операторите и регулаторите во целиот процес. Конечно, тој рече дека од сите земји од Западен Балкан, Босна и Херцеговина е единствениот нето извозник на електрична енергија.

Новинарот на онлајн платформата “Balkan Green Energy News”, Владимир Спасиќ, подвлече за привилегираната позиција на Балканот во користењето на обновливите извори како важна карактеристика што треба да се искористи за развој на регионот и намалување на емисиите на CO2. Прашан за улогата на природниот гас во регионот, Спасиќ рече дека иако повеќето европски земји го гледаат гасот како добар извор на транзициона енергија што се користи за трансформирање на моќта, Западен Балкан смета дека е предизвик да се осигури безбедноста на нивните гасови. Покрај тоа, тој ја истакна важноста на големите проекти за енергетска инфраструктура во регионот, во кои се наоѓаат цевководи од TAP, TANAP и TurkStream.

Координаторот пак, на Програмата за енергија и климатски промени на Центарот за екологија и енергија, Денис Жишко (Босна и Херцеговина), смета дека земјите од Западен Балкан треба да се фокусираат на развојот на обновливиот енергетски сектор, тврдејќи дека е од витално значење да започнат процеси на декарбонизација заради драстично намалување на штетните емисии на CO2.

24wДали ЕУ интеграциите на Западен Балкан имаат конкуренција?

Третиот панел за дискусија беше модериран од страна на Јакуб Лахерт (Полска), експерт од Варшавскиот институт којшто ги истакна главните геополитички предизвици за државите од Западен Балкан, фокусирајќи се на влијанието на глобалните и регионалните играчи и поставувајќи го прашањето дали евроинтеграциите добиваат своја конкуренција.

Марија Јанкулоска, независен истражувач,  рече дека во интерес на НАТО е да привлече нови членки. Додека  Албанија и Црна Гора, коишто веќе и се придружија на Алијансата, како и Северна Македонија којашто е на чекор до полноправно членство откако сите земји членки ќе го ратификуваат договорот за пристапување, се согласуваат околу правецот на евроатлантските интеграции, останатите земји од регионот или се спротивставуваат или пак имаат премногу тешкотии за да може да се приклучат кон НАТО сојузот.

“За земјите коишто го одобруваат присуството на НАТО во регионот, нивната интеграција во Алијансата значи зголемување на нивната безбедност на едно повисоко ниво одошто само приближувањето кон Европската унија“, смета Јанкулоска.

Marija-Jankuloska-western-balkans-geopolitics-warsaw-institute-k6-2

“За земјите коишто го одобруваат присуството на НАТО во регионот, нивната интеграција во Алијансата значи зголемување на нивната безбедност на едно повисоко ниво одошто само приближувањето кон Европската унија“, смета Марија Јанкулоска, независен истражувач.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Директорот на Меѓународниот републикански институт во БиХ Борислав Спасојевиќ зборуваше за улогата што во регионот ја одиграа САД од 1990-тите до сега. Како што рече, Вашингтон останува фокусиран на оваа област, истовремено преземајќи дипломатски напори, претежно избегнувајќи директни акции, пред се’ ако тие се однесуваат на српско-косовскиот конфликт. Исто така, тој истакна дека иако интеграцијата во ЕУ на Западен Балкан постепено стана посакуван феномен, сличенпо симболиката на наоѓањето на Светиот Грал, се чини дека не сите балкански држави уживаат во напредокот постигнат во нивната трансатлантска интеграција.

Директорот на Институтот за национална и меѓународна безбедност (ИНИС) од Белград, Дарко Трифуновиќ, рече дека Западниот Балкан мора да се соочи со голем број закани од Русија, вклучително и дезинформации, медиумски активности, штетно влијание, нечесни и нејасни економски практики, тероризам и обиди за мешање во домашните работи на други држави, како што е примерот со обидот за државен удар во Црна Гора пред две години. Осврнувајќи се на геополитичките влијанија во Србија, тој рече дека “неутралноста е многу скапа” кога станува збор за безбедносни прашања.

„Србија одби покана од НАТО во обид да остане неутрална држава. Поради хибридната војна, која, според мене сега се случува во оваа област, на земјата и е потребна солидарност на регионот, за да не стане руска база во Европа исполнета со ракети.“

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *

Вие можете да ги користите следните HTML ознаки: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

коментари и анализи
...Сите ние живееме во време, кога само идејата е капитал, сè друго е пари...
Најава
Регистрација

На вашата e-mail адреса ќе добиете лозинка за логирање на КАПИТАЛ.

Заборавена лозинка?

Внесете e-mail адреса или корисничко име со кое сте регистрирани на КАПИТАЛ.

×