N1 TV – Hrvatska | Обработка Капитал
Какви се перспективите или моменталната ситуација во Европа, во Германија, во глобалната економија, во глобалните односи? Каде би рекле дека се наоѓа Европа, да почнеме со таа тема, во моментов кога станува збор за меѓународните односи и нејзините можности за претстојниот период?
Борн: Да почнеме со тоа од каде доаѓа Европа. Европа доаѓа од едно време кога САД и обезбедуваа одбрана. Кина и обезбедуваше одличен извозен пазар, а Русија и обезбедуваше евтина енергија. И потоа, и сега, влеговме во време кога сè тоа исчезна. Доналд Трамп, САД, се несигурни. Владимир Путин ја нападна Украина, и гасот го снема. Кина ја засилува сопствената индустрија, одеднаш извозниот пазар за Европа исчезнува.
Но, за среќа, сега, денес, сепак сме еден чекор понапред. Тоа е, она што сфативме во каква тешка ситуација се наоѓаме. Постигнавмемногу што го разбравме ова. И за среќа, креаторите на политиките и на бизнисите почнаа да дејствуваат. Значи, се наоѓаме во тешка ситуација. Но, одиме напред чекор по чекор. Во апсолутни услови, јас останувам песимистичен бидејќи не гледам дека е направено доволно. Но, барем тоа што се преземаат чекори дава чувство на оптимизам.
Во вашите извештаи ја нагласувате можноста, опасноста од стагфлација во Европа. Како и зошто?
Борн: Па, стагфлацијата значи дека имате и висока инфлација и низок раст, а во исто време и висока невработеност. Тоа е ситуација што ја имавме во 70-тите години, исто така предизвикана тогаш од нафтената криза, која ги зголеми цените на енергијата. Тоа во основа секој производ го прави поскап и без да создаде многу поголема побарувачка. Ја намалува побарувачката. Луѓето ги губат своите работни места, остануваат без пари. Слична ситуација може да се појави и сега. Се надевам дека можеме да го избегнеме тоа затоа што едноставно понудата на работна сила не е толку висока како што беше порано.
Која е улогата на Германија во сето ова? Или какви се перспективите за Германија и германската индустрија, германската економија во моментов во оваа голема слика?
Борн: Германија работеше многу добро во време кога повеќето други европски земји не беа на тоа ниво. Како по период на европската финансиска криза. Мислам дека тоа обезбеди лажно чувство на супериорност за Германија и одеднаш се доведовме малку во ситуација како во „Долината на солзите„. Велам ние, затоа што сум од Германија, и затоа што сфативме дека не сме подобри од сите други, но перспективите се исто така малку позитивни.
Денес, се надеваме дека ќе видиме малку поголем раст почнувајќи од следната година. Сега, прашањето со германската индустрија отсекогаш беше, или барем во последните 10, 15, 20 години е тема екстремната зависност од руската евтина енергија.
Германија, секако, силно се потпираше на рускиот гас, но исто така видовме дека денес тој е лесно заменет отколку што многумина мислеа претходно. Инвестициите во обновлива енергија ќе се исплатат, исто така таму гледаме дека се преземаат чекори за да се направи целиот систем поотпорен во рамките на парадигмата за обновлива енергија.
Како може да се реши ова?
Борн: Па, Германија, секако, силно се потпираше на рускиот гас, но исто така видовме дека денес тој е лесно заменет отколку што многумина мислеа претходно. Инвестициите во обновлива енергија ќе се исплатат, исто така таму гледаме дека се преземаат чекори за да се направи целиот систем поотпорен во рамките на парадигмата за обновлива енергија.
Кога ја гледаме Европа, кога ги гледаме различните односи во Европа, особено кога ги гледаме односите меѓу Франција и Германија, и кога ги гледаме од перспектива на јавниот долг, знаеме, а вие го нагласувате тоа и во вашата работа, дека 24,3% од јавниот долг на еврозоната е всушност француски долг. Е сега тоа би можело да биде извор на политичка нестабилност. Кои се ризиците што навистина ќе бидат?
Борн: Проблемот со јавниот долг секогаш е што можете да го натрупувате сè додека доверителите веруваат дека ќе можете да го вратите. Но, ако се најдете во ситуација каде што пазарите не веруваат дека можете правилно да управувате со вашиот долг, тогаш се наоѓате во тешка зона. Како што видовме кога Макрон свика предвремени избори и одеднаш приносите за државните обврзници скокнаа бидејќи инвеститорите одеднаш беа многу поскептични дека Франција ќе биде пристојно управувана. И ако нешто слично се случи на изборите следната година, стравот кај многумина е дека може да има широко распространета загуба на доверба во Европа како пазар.
Но, мислам дека тоа е делумно преувеличено. Исто така, затоа што ја имаме Германија, барем во однос на долгот, како сидро за стабилност. Или за многу долг временски период, нешто за кое не зборувате дури ни како можност.
Сите знаеме што значи „ Schuldenbremse “ во Германија. Дали тоа сега значително се промени? Дали Германија одлучи да избере поинаков пат? И ако е така, што може да значи тоа за европскиот јавен долг воопшто?
Борн: Германија тргна по поинаков пат едноставно затоа што инвестициите во типични јавни добра не беа доволни во изминатите години. Денес релевантна е одбраната која беше запоставена, а сега тие се занемарени, ние се свртуваме кон тоа, а истото важи и за инфраструктурата. Значи, сега јавниот долг, се разбира, се зголемува. Го гледаме тоа. Но, тоа ќе помогне и за раст на економијата, барем на краток рок.
Пишувате многу за, и многу ја споменувате, фразата неомеркантилизам. Сега сите знаеме скоро што значи тоа, но можеби би можеле да им помогнете на публиката да го разјаснте малку повеќе, особено во контекст на сегашната американска администрација?
Борн: Да. Во основа, старата парадигма беше економија на слободен пазар каде што владата ја поставува рамката, а општеството, бизнисите, тие одлучуваат каде да остварат профит на најдобар начин. Во новата меркантилистичка парадигма, владата создава рамка во која може да одлучи каде бизнисите инвестираат, колку и за што.
Што тогаш ќе значи таквата политика, очигледно водена од сегашната американска администрација, за Европа? Дали е помудро Европа да се обиде да го зајакне својот внатрешен пазар или треба да бара стратешко партнерство со глобалниот југ?
Борн: Па, очигледно и двете. Очигледно и двете. Внатрешниот пазар сè уште не е финализиран и Комисијата се обидува да преземе понатамошни чекори со режимот на 28-те. Што е добро. Претпоставувам дека нема да бидеме доволно брзи, но се преземаат важни чекори. Но, договорот за слободна трговија со Индија или Меркосур , кои се дел од глобалниот југ, се многу, многу важни чекори бидејќи Европа исто така ќе се потпира на силен извоз за да ја развие својата економија.
Дали би рекле дека можеби Европа премногу често или доволно често го занемарува фактот дека кога станува збор за Глобалниот Југ, тој претставува две третини од светската економија, и тоа до 2050 година.
Борн: Ќе претставува две третини од светската економија? Глобалниот Југ? Да. Хм. Мислам дека Европа е свесна за тоа. Мислам дека во минатото имаше недостаток на прагматизам, а сега гледаме дека тој прагматизам се враќа бидејќи притисокот денес е доволно висок врз Европа. И тоа ми се допаѓа. Тоа е добар знак.
Каква е вашата перспектива за малите отворени економии. Сега, ако Германија продолжи со инвестициската стагнација што ја опишувате, какви сценарија гледате за земјите од Централна и Источна Европа интегрирани во германските синџири?
Борн: Па, прво, инвестициите во Германија не стагнираат, но приватните инвестиции не растат како порано. Исто така, многу германски компании инвестираат во Централна и Источна Европа едноставно затоа што тие економии имаат високообразована работна сила, платите се пониски, а продуктивноста многу се зголеми во последните години.
Значи, верувате дека Германија ќе продолжи да инвестира во Централна и Источна Европа?
Борн: Да. Нема да има враќање дома за германскиот приватен капитал, така да се каже. Се надевам дека ќе ги видам и двете, сè додека растете и колачот станува поголем, секој може да добие поголем дел. Но, инвестициите во Централна Европа ќе продолжат. Сосема сум сигурен.
Им препорачувате на компаниите да ја третираат агилноста и отпорноста како стратешки императиви. Што конкретно значи тоа, особено за средните компании? Секоја компанија во моментов е во тешка ситуација затоа што во еден нестабилен свет мора да очекувате шокови, а за да реагирате на шоковите, треба да имате малку организациска слабост, малку простор за маневрирање.
Борн: секако – ова чини пари. Пари што ќе ви бидат потребни и за да ги направите вашите синџири на снабдување поотпорни. Значи, на крајот, она што треба да го направите – и она што им препорачуваме на компаниите да го прават – е навистина да ја подобрат својата ефикасност за да ги зголемат своите перформанси, што им остава профит и дополнителни пари за инвестирање во иновации и отпорност. Ова ги подготвува подобро за понатамошни шокови.
Дали верувате дека тоа може да ги направи компаниите не само овде во Централна и Источна Европа, туку и европските компании воопшто поконкурентни, способни да се справат со компании што доаѓаат од Кина или компании што доаѓаат од различни делови на светот?
Борн: Да, дефинитивно, треба да ја достигнеме конкурентноста, а една компонента е иновацијата – треба да ја зголемиме. Треба да ја поттикнеме. Но, од друга страна, кога ќе чуете многу од овие поплаки за бирократијата, тие се добро основани, но исто така погледнете ги процесите што се развиле во самите компании.
Затоа, исто така, велам дека мора да се погрижиме самите компании да бидат што е можно поефикасни, а потоа повторно ќе ја вратиме конкурентноста.
Многу аналитичари го споменуваат овие денови, не само овие денови, туку да речеме за последната година или нешто повеќе, извештајот на Марио Драги за конкурентноста во Европа. Дали е тоа доволно добар водич за Европа, за европската политика, за европските компании?
Борн: Тоа е одличен извештај и ги споменува најитните прашања што ги има Европа. Се плашам дека не е доволен водич, и дека нема да биде правилно и доволно брзо имплементиран. Видовме дека се преземаат чекори, но би сакал да видам малку поголема брзина таму. Да се надеваме дека секој што треба да ги направи овие чекори, дека навистина ги прави овие чекори, особено кога станува збор за политичарите и бирократите.
