Од 2002 година досега, околу 360 илјади луѓе станаа граѓани на ЕУ пред државата да стане членка
Објавено на од во COVER STORY

family-76782_1920Масовното иселување станува најголема пречка за македонската економија 

Од последниот попис на населението во 2002 година до лани, вкупно 358.414 веќе станале граѓани на ЕУ пред државата да стане дел од европското семејство, покажува анализата што ја направивме на податоците од Евростат. Од нив, 167.339 граѓани добиле државјанство од некоја од европските држави, а најмногу, што е и очекувано, бугарски, и тоа 73.998. Меѓутоа, бројот на граѓани што станале Европејци, со државјанство како виза за иселување и работа во ЕУ, се зголемува откако ќе се додаде и бројката на луѓе што добиле дозвола за престој во некоја од европските држави. Вкупно 191.075 имаат таква дозвола за легален престој подолг од една година, а најголем дел од нив, за патувањето навеле фамилијарна причина.Најмногу од нив престојуваат во Италија, дури 69.711 луѓе, каде што всушност одат и најмногу сезонски работници од земјава. Демографите што ги консултиравме, велат дека пописот што е предвидено да се спроведе догодина ќе даде прецизен податок колку граѓани живеат во моментот во земјата, бидејќи европските и светските стандарди што ќе се применат наложуваат да се евидентираат сите македонски граѓани коишто во моментот живеат тука, странци коишто престојуваат во земјава повеќе од една година и нашите граѓани што се надвор од земјата но не подолго од една година.

 

Oд последниот попис на населението во 2002 година до лани, вкупно 358.414 веќе станале граѓани на ЕУ пред државата да стане дел од европското семејство, покажува анализата што ја направивме на податоците од Евростат. Од нив, 167.339 граѓани добиле државјанство од некоја од европските држави, а најмногу, што е и очекувано, бугарски, и тоа 73.998. Потоа следуваат Швајцарија која не е дел од ЕУ, но е во Шенген зоната, со издадени 27.728 државјанства на македонски граѓани, Италија со 25.941 и Германија со 14.905 и Австрија во првите пет земји со вкупно 6.646 натурализирани државјани на Северна Македонија.
Меѓутоа, бројот на граѓани што станале Европејци со државјанство како виза за иселување и работа во ЕУ, се зголемува откако ќе се додаде и бројката на луѓе што добиле дозвола за престој во некоја од европските држави. Вкупно 191.075 имаат таква дозвола за легален престој подолг од една година, а најголем дел од нив, за патувањето навеле фамилијарна причина.
Најмногу од нив престојуваат во Италија, дури 69.711 луѓе, каде што всушност одат и најмногу сезонски работници од земјава, потоа следува Швајцарија со издадени 65.560 дозволи, а во првите пет земји се и Австрија со 21.058, Словенија со 12.693 и Белгија со издадени 4.232 дозволи за престој.
Демографите што ги консултиравме, велат дека пописот што е предвидено да се спроведе догодина ќе даде прецизен податок колку граѓани живеат во моментот во земјата, бидејќи европските и светските стандарди што ќе се применат наложуваат да се евидентираат сите македонски граѓани коишто во моментот живеат тука, странци коишто престојуваат во земјава повеќе од една година и нашите граѓани што се надвор од земјата но не подолго од една година.
Поранешниот директор на Заводот за статистика и експерт за демографија Дончо Герасимовски, вели дека методологијата според светските стандарди што треба да се преточи во законско решение прецизно ќе регулира колку наши граѓани се надвор од земјата привремено, подолго од една година, и колку од нив се во критичниот момент на спроведување на пописот овде.
„Населението што е отсутно од земјава над една година не треба да биде опфатено со пописот како резидентни граѓани на Северна Македонија, бидејќи според светските стандарди, тие луѓе веќе се попишуваат во странските држави каде што се иселиле. Во спротивно ќе дојде до двојно попишување, односно еден ист човек со ист матичен број, да биде попишан во две земји. Тоа може да даде искривена слика и за вкупниот број на население во светот. Ние сега не објавуваме податоци за број на население што е отсутно од земјава, прво бидејќи согласно законите МВР не ги евидентира како отсутни иако прилично лесно може да се изведе тоа во денешно време кога при секое излегување од земјава се води евиденција кој кога ја напуштил земјата и дали е отсутен повеќе од 12 месеци, а од друга страна тие луѓе не се одјавуваат од тука кога заминуваат во странство. Па така имаме апсурден податок дека лани, на пример, земјата ја напуштиле само околу 140 луѓе“, вели демографот Герасимовски.
Тој вели дека причините за масовниот егзодус на локалното население надвор од земјата, што е особено изразен последните десетина години, се главно од економска природа.
„Познати се причините, оваа појава се интензивираше со текот на времето а особено во последните десетина години, така што од една страна причините беа од политичка природа, односно политичката нестабилност, социјалната сигурност, економската сигурност, невработеноста, образованието, стандардите за унапредување односно мерит системот, односно многу често младите фрустрирани што и покрај искуството во работата од повеќе години се уште тапкаат во место, ги доведува да донесат одлука да се отселат. Од друга страна, не може да се споредува само висината на платите и на тој начин младите да се залажуваат дека ќе земаат по неколку илјади евра, туку да се гледа целосно животниот стандард, бидејќи трошоците за живот не се исти тука и таму. Последните анкети, уште покажуваат дека и до 80% сакаат да заминат надвор од земјата. Со тоа земјата губи стручни млади кадри, за кои сме потрошиле пари да ги образуваме, а сепак тие ќе создаваат за нечија друга економија и тоа мора да запре“, вели Герасимовски.
Според него, иако се стравува дека почетокот на преговорите, а потоа и членството на земјата во ЕУ, ќе значи целосно отворање на вратите кон Европа и уште поголем бран на емиграции, сепак тој вели дека постои начин како да се запре тој негативен тренд.
„Доколку се подобрат условите со странски инвестиции, реформи што се преземаат, покажуваат дека се движиме кон попозитивна иднина, но сепак тешко може да се очекуваат резултати преку ноќ. Со отворање на нови работни места, зголемување на платите, со можност за унапредување во струката, мислам дека ќе придонесе да забави овој негативен тренд на иселување, особено на младите што е и најопасно бидејќи во многу општини сега има негативен природен прираст, односно поголем морталитет од наталитет токму заради тоа што нема млади луѓе, туку остануваат само старци“, предупредува Герасимовски.
12is
На само неколку недели од објавувањето на последниот извештај на Европската комисија за напредокот на земјава, токму неспроведениот попис на населението е една од главните забелешки за поглавјето 18 – Статистика. Но, веќе почна да се спроведува пилот фазата од најобемната статистичка операција – попис на населението како тест за целосно попишување на граѓаните догодина.
Се тестираат обрасците и апликацијата кои на крај ќе се вкрстат и со бази на податоци од други институции со цел да се добијат најверодостојни податоци за бројот нас граѓани во земјава. Од досегашното искуство, попишувачите велат дека во одредени куќи попишувачите на затворени врати каде оставаат порака граѓаните да се јават за да дадат термин кога ќе бидат дома. Во едниот случај граѓаните моментно се отсутни и ги контактираат попишувачите, во другиот случај пак соседите ги информираат дека луѓето се иселени од тој дом. До сега попишувачите се соочиле со неколку такви примери, но велат дека врз основа на тоа не можат да се носат заклучоци дали е зголемено иселувањето.
Од оваа пилот фаза, нема да се објавуваат податоци за број на населението во јавноста.
Пред неколку години имавме и еден неуспешен обид за попис траеше десет дена и беше прекинат со давање оставка на пописната комисија. За пропаднатиот попис се води и истрага во Специјалното јавно обвинителство.
Пописот е потребен поради обезбедување на податоци за бројот на населението, домаќинствата и живеалиштата и нивните карактеристики. Обработката на овие податоци се користи за анализа и оценка на состојбите во економскиот и социјалниот развој, планирање на развојот во стопанството, образованието, здравството, домувањето и во другите економски и социјални сфери и друго.
Инаку, последниот успешен попис спроведен во 2002 година, покажа дека вкупното население на државата брои 2.022.547 луѓе. Според последните проценки на Заводот за статистика, пак, во земјава има над 2.077 милиони луѓе, меѓутоа, Герасимовски објаснува дека тоа не се најверодостојни проценки бидејќи не ги опфаќаат граѓаните што се иселуваат бидејќи ретко кој од нив се одјавува од земјава и со тоа не се евидентираат статистички.
Се проценува дека најблиску до точниот број на граѓани што живеат сега во Северна Македонија е евиденцијата на Фондот за здравствено осигурување, во чија база на податоци се евидентирани вкупно 1.872.466 осигуреници.
14isМакедонската дијаспора брои над 600 илјади луѓе
Светска банка пред неколку години објави податок што многумина остави со подзината уста – бројот на отселени Македонци што всушност ја опфаќа емиграцијата последните 50 години и покажува колкава е дијаспората, изнесува 626.312 луѓе.
Во еден извештај на оваа меѓународна финансиска институција за Југоисточна Европа, се констатира дека „регионот губи огромен дел од младото и образовано население. Албанија, Македонија, Косово, Црна Гора, Србија и Босна и Херцеговина се меѓу топ земјите според бројот на емигрантите. Една четвртина од граѓаните веќе живеат надвор од своите татковини“, пишува во Извештајот на Светската банка.
Во овој извештај се проценува дека од деведесеттите години до денес, 4,9 милиони луѓе ги напуштиле овие шест земји, но ако порано главната причина за тоа беа војните по распадот на Југославија, денес луѓето си заминуваат главно од економски причини.
„Слабиот економски раст, хроничната невработеност, животниот стандард еднаков на третина од европскиот просек и постојаната ранливост на надворешни кризи ги тераат луѓето да трагаат по подобри економски услови. Најголем дел од емигрантите се млади, работоспособни и генерално пообразовани отколку оние што остануваат во татковината“, констатираше Светската банка во својот извештај и ги предупреди „властите да инвестираат во развојни проекти што ќе поттикнат брз економски раст, ќе отворат нови работни места во приватниот сектор за да ги мотивираат младите да останат во своите земји, а оние што заминале да посакаат да се вратат“.
Мирнодопските балкански земји меѓу кои и граѓаните на Македонија кои најмногу бараат „прием“ во некоја од земјите во ЕУ се рангирани високо на истата листа со земјите како Сирија, Ирак, и Авганистан каде што беснеат војни.
Претходно и Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) објави фрапантен извештај за емиграцијата и нејзините штетни последици во земјите од Источна, Централна и Југоисточна Европа.
Според проценките на ММФ, во периодот од 1990 до 2012 година, по падот на Железната завеса, над 20 милиони луѓе емигрирале од овој дел на Европа, а најголем дел од нив биле млади, високо едуцирани и обучени кои заминале во западноевропските земји-членки на ЕУ, барајќи подобра работа.
Тоа според експертите на ММФ, ги намалило економскиот раст, продуктивноста и конкурентноста на економиите во земјите погодени од емиграција, а довело до позитивни резултати и корист лично за емигрантите и посебно за земјите приматели.
ММФ во овој извештај констатира дека „мотивите за иселување главно биле подобра работа и подобра плата“. Истражувањето покажало дека колку што владите биле помалку ефикасни, а институциите послаби, толку се зголемувала веројатноста младите и образовани луѓе да побараат подобри можности надвор.
Економската миграција водена од индивидуалниот избор е дел од економскиот развој. Преку преселби во странство, емигрантите бараат начини како да ја подобрат својата состојба и состојбата на своите семејства кои остануваат во земјите.
Но, во извештајот на ММФ се наведува дека економската емиграција којашто се случува изминатите 25 години од Исток кон Запад е уникатна од многу аспекти. Прво, таа е од досега невидена брзина, големина и постојаност, споредено со досегашните емиграции на кое било друго место. Второ, многу од емигрантите од источните земји се млади и високо едуцирани, што исто така досега не било случај никаде на друго место, поклопувајќи се во исто време со трендот на стареење во многу источноевропски земји, што има далекусежни ефекти врз економијата и на продуктивноста. Трето, оваа емиграција се чини е перманентна и трајна.
Точно е тоа дека тие кои емигрираат им праќаат пари на семејствата кои остануваат и дека тие во одреден дел ги поттикнуваат потрошувачката и инвестициите, но одливот на млади и образовани луѓе ја намалува активноста на приватниот сектор, ја намалува конкурентноста на економијата и ги зголемува социјалните трошоци на државите, заради што може да се заклучи дека емиграцијата го намалува растот на економиите, констатира ММФ.
Според последните истражувања, Македонците по Белиот свет на своите во татковината им праќаат по околу 400 милиони долари годишно, односно по 2.800 долари за семејство. Но, само 1% од овие пари се наменети за некакви инвестиции, додека најголем дел служат како неформална социјална заштита и влијаат врз ублажување на сиромаштијата.
Македонската економија останува без работници
Во последниве неколку години многу бизнисмени се погласно предупредуваат дека недостигот на работна сила станува хроничен и дека масовното иселување од земјава ќе има долгорочни последици врз економскиот развој.
“Државата мора да работи на проблемот околу енормното иселување кое се случува во Македонија. Без соодветни кадри, беспредметно е да зборуваме за раст, развој и зголемување на извозот”, вели Глигор Цветанов, извршен директор на кондиторската фабрика Макпрогрес.
Цветанов вели дека политичарите мора да работат на политики и кампања за враќање на надежта кај младите. “Се соочуваме со голема безнадежност за иднината кај младата популација. Ова секојдневно се одразува со привремено или трајно отселување. Малите места како мојот град Виница се преполовени и тој тренд никако да престане. Дефинитивно на сите нас ни е потребна поголема позитивна енергија, надеж и оптимизам”, вели Цветанов.
Македонија не е единствена земја во која иселувањето и недостигот на работна сила допрва ќе бидат меѓу најголемите пречки за поголем економски развој. Многу земји во регионот меѓу кои Хрватска, Романија и Бугарија направија измени во сопствените законодавства со цел да дозволат полесен влез и увоз на работници во странство со цел да го надоместат масовното иселување на млади и едуцирани кадри.
Неофицијално, и Стопанската комора на Македонија работи на предлог кој наскоро и официјално ќе биде доставен до власта за да се олесни увозот на работници од странство и добивањето на работни дозволи.
Но, според експертите и увозот на работната сила, може да биде само привремено решение, додека за долгорочното се потребни промени во структурата на стопанството и реформа на образовниот систем.
Македонската индустрија есоставена главно од традиционалнидејностисониска продуктивност и ниска додадена вредност, што резултира со ниски плати.
Моментално расчекорот на потребите и понудата на квалификуван кадар е огромен и во моментов недостигаат голем број работници речиси во сите сектори. Младите едуцирани не сакаат да работат за ниски плати и одлучуваат да заминат од земјата.
Експертите посочуваат дека решението на проблемот не е ниту лесно, ниту брзо. Треба да се започне со реформи во образованието, од кои резултатот ќе можат да се види најрано за десетина години. Истовремено, бинзисмените потенцираат дека е потребна државна поддршка за структурни промени во индустријата во која, наместо традиционалните текстил, мебел, металургија, ќе се зајакнат металопреработувачката индустрија, хемијата, фармацијата и други пропулзивни гранки што ќе исплаќаат поголеми плати и ќе ги задржат младите во земјава.
На овој степен на економски развој, со оваа еконономска структура и ниски плати мали се шансите да се најдат работници кои би биле заинтересирани и мотивирани да останат или да дојдат и да работат во македонските фабрики.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *

Вие можете да ги користите следните HTML ознаки: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

коментари и анализи
...Сите ние живееме во време, кога само идејата е капитал, сè друго е пари...
Најава
Регистрација

На вашата e-mail адреса ќе добиете лозинка за логирање на КАПИТАЛ.

Заборавена лозинка?

Внесете e-mail адреса или корисничко име со кое сте регистрирани на КАПИТАЛ.

×