Полска, Грција и Словенија сè погласно бараат милијарди евра од Германија за повоена отштета
Објавено на од во Политика
Како што се ближи 1 септември и 80-годишнината од избувнувањето на Втората светска војна и нацистичката окупација на Полска, прашањето за германските воени репарации повторно стана главно прашање во Варшава, како и во Атина бидејќи се приклучува на Полска во новоотворената иницијатива за исплата на отштета.
2000Барањето на Полска за отштета на воените штети овие денови го повтори претставникот на владејачката полска партија за право и правда (ПИС) и шеф на парламентарната комисија за репарации Аркадиуш Муларцик, велејќи дека нема документ според кој неговата земја некогаш се откажала од правото да бара отштета за Германија загубите што ги претрпела за време на Втората светска војна. Тој најави дека неговата партија ќе го комплетира извештајот за репарации до 1 септември, по повод одбележувањето на 80-годишнината од инвазијата на Хитлер на нејзиниот источен сосед.
Сепак, Берлин тврди дека Полска се откажала од таквите права уште во 1953 година, бидејќи полските комунистички водачи тогаш се откажале од нивното барање за воена компензација под притисок на Советскиот Сојуз, кој сакаше да ја ослободи Источна Германија, советски сателит, од каква било одговорност. Германија, како еден од најголемите трговски партнери на Полска и сојузник во Европската Унија и НАТО, тврди дека сите финансиски прашања поврзани со Втората светска војна се решени одамна и дека инсистирањето на неоправдана исплата само ќе ги влоши билатералните односи меѓу двете земји.
Муларчик смета дека германските тврдења немаат основа, истакнувајќи дека копија од белешката од 1953 година, потпишана од полските лидери во тоа време, не може да биде правно обврзувачка и дека договорот не бил валиден, бидејќи Варшава не можела да договори фер обештетување. Покрај тоа, полскиот пратеник смета дека плаќањето отштета би ги подобрило билатералните односи со Берлин. Германија, според пресметките на Муларчик, должи на Полска повеќе од 850 милијарди евра за штета предизвикана за време на Втората светска војна и бруталната нацистичка окупација. За време на војната беа убиени околу шест милиони Полјаци, меѓу кои и три милиони полски Евреи, додека Варшава беше уништена до темел по востанието во 1944 година, во кое загинаа скоро 200.000 цивили.
Репарации во центарот на националистичките пораки
Треба да се напомене дека десничарската партија Право и Правда ги обнови барањата за надомест на штета веднаш по стапвањето на власт во 2015 година и ја стави Полска како воена жртва во центарот на своите националистички пораки. Муларцик во неколку наврати рече дека компензацијата може да биде десет пати поголема од 100 милијарди евра, колку што се проценува дека Полска добила од европските фондови по пристапувањето во Европската Унија во 2004 година. Германија е најголем придонесувач во европскиот буџет, а некои Германци ги сметаат овие исплати како дарежлива компензација за земјите како Полска, што пропатиле под нацистичкиот режим.
Бидејќи полските власти инсистираат на исплата на обештетувањето, правните експерти од германскиот парламент пуштија документ во кој потсетуваат дека Берлин го смета прашањето за обесштетувањата „правно и политички дефинитивно завршено“, поради што Бундестагот одбива каква било дискусија на оваа тема. Германија се повикува на договорот „Два плус четири“ од 1990-тите, кој го отвори патот за обединување на Западна и Источна Германија.
Тој договорво Берлин се’ смета за „мировен договор“ со кој официјално се завршуваат сите приказни за воени репарации на земјите уништени од нацистичка Германија. За да го зајакнат нивниот одговор, Германците ги потсетија Полјаците дека официјално се откажале од компензацијата во 1970 година.
Грција неодамна се приклучи на полската иницијатива, пресметувајќи дека Германија треба да плати 290 милијарди евра отштета. Грчката амбасадорка во Берлин испрати „вербална нота“ до германската влада, повикувајќи ги на официјални преговори за воените штети, но Берлин не го послуша повикот. Новиот грчки премиер и конзервативец Кириакос Мицотакис, како опозициска фигура во парламентот, го истакна моралното значење на темата, но ги опиша обесштетувањата како „политички и правно тешки“. Но, Микотакис е убеден дека неговата земја може да гиповрати  од Германија т.н. присилните заеми што Атина требаше да ги плати на германските окупатори за време на војната. Атина ја проценува оваа сума од 8 до 11 милијарди евра.
Словенечки барања
На полските и грчките иницијативи во јуни им се придружи и словенското дружение на прогонети и пребегани во Втората светска војна, кои сметаат дека Германија, која окупирала поголем дел од тогашната Дравска Бановина од 1941 до 1945 година, им должи на жртвите и на нивните наследници 50 милијарди евра воени штети и дека таа ќе треба да ги обештети со најмалку три милијарди долари.
Претседателот на здружението, Ивица Знидаршиќ, рече дека раселените лица се најранливата група во Словенија затоа што изгубиле сè во војната и никогаш не добиле обештетување, додека статусот на жртви на военото насилство и минималните ануитети биле признат дури во 1995 година. Знидаршиќ повтори дека германските окупатори протерале 63.000 луѓе од словенечката територија, од кои 45.000 биле протерани во германски логори, 10.000 во Хрватска, 7500 во Србија и 2000 година во Унгарија, додека 17.000 избегале од својата татковина.Ова словенечко здружение долги години се бори за отштета од Германија и остро ја отфрла теоријата дека репарациите индиректно се компензираат во форма на западногерманска економска помош за поранешна Југославија, со таканаречениот договорот Тито-Брант, бидејќи станува збор за економска помош, а не надомест на материјална и друга штета на населението.
Карл Хајнц Рот, историчар на фондацијата Бремен за социјална историја на 20 век, не се согласува со официјалниот став на Берлин, кој признава морална вина и смета дека прашањето за воените штети е сè уште отворено и дека Германија треба да плати отштета и на правните наследници на Југославија, но и дека земјите што бараат отштета имаат поголема шанса да бидат обештетени ако тие поднесат заедничко побарување.
Во интервју за Дојче веле, Рот рече дека треба да се отвори прашањето за германските воени репарации и дека заедничката постапка на Полска, Грција, поранешна Југославија, Италија и други земји со слични иницијативи на мултилатерална конференција, како приклучок кон договорот „Два плус четири“ ќе биде оптимална. Историчарот посочува дека германското отфрлање на плаќање на воена отштета е своевидно кршење на меѓународното право, и дека долгот за репарација не астарува, за што, според него, владата на Берлин е свесна. Тој вели дека Берлин се плаши од заеднички настап на државите кои бараат репарации, упатувајќи ги до арбитражната комисија на OESS, што има дополнителна предност, затоа што им овозможува и на земјите што не се членки на ЕУ, како што се Украина и Белорусија, да седнат на преговарачка маса.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *

Вие можете да ги користите следните HTML ознаки: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

коментари и анализи
...Сите ние живееме во време, кога само идејата е капитал, сè друго е пари...
Најава
Регистрација

На вашата e-mail адреса ќе добиете лозинка за логирање на КАПИТАЛ.

Заборавена лозинка?

Внесете e-mail адреса или корисничко име со кое сте регистрирани на КАПИТАЛ.

×