Спојувањата и преземањата достигнуваат рекордни нивоа. Се случува компаниски “џандар збира“
Објавено на од во Економија

Американски компании купуваат конкурентски фирми во земји со пониски даноци, селејќи ги истовремено и своите седишта таму. Европски и азиски фирми пак, доаѓаат во САД и прават “џандар збира“ со тамошните фирми, во потрага по раст што не може да го остварат дома. Светскиот тренд на спојувања и преземања достигнува нивоа за последен пат видени во 2008 година, пред да почне големата финансиска криза.

 2.660 милијарди долари е вредноста на зделките на спојување и преземање на светско ниво од јануари до септември 2014

60% е повисока вредноста на СиП во однос на првите девет месеци во 2013

260 милијарди долари платиле европските и јапонските компании за купување американски фирми во 2014

Можеби почна во САД во првите неколку недели од годинава, но бумот на глобалните спојувања и преземања – СиП (анг. М&A, од mergers&acquisitions) – се прошири и кон Европа и Азија, пишува Financial Times.

Во првите девет месеци од годинава, според Thompson Reuters, вредноста на СиП е за 60%  повисока одошто во истиот период во 2013, односно 2.660 милијарди долари – ниво што не е забележано од 2008 година наваму. Бројот на трансакции вредни пет милијарди долари и повеќе исто така достигна рекордно ниво.

Овие бројки само го поткрепуваат ставот меѓу банкарите – на Вол Стрит, Европа и Азија – дека кај глобалните корпорации се враќа довербата што ја загубија како последица на финансиската криза.

СиП активностите пораснаа во речиси сите сектори на економијата, со што дојде крај на трендот од изминатите неколку години, каде што зделки се случуваа само во одредени индустрии, како што е технологијата.

Аналитичарите велат дека порастот на СиП зделките беше логична последица на стратегиите што компаниите ги применија откако почна кризата.

“Поминавме низ период во кој што се кратеа трошоците и се постигна силен органски раст на фирмите, па природно е дека тие се свртеа кон СиП како начин на растење“, вели Питер Таг, шеф на одделот за глобални СиП во Citibank.

Други пак велат дека скокот во СиП секторот го одразува фактот што компаниите имаа доволно време да ги разгледаат нивните опции за спојувања и преземања.

“Компаниите имаа време од пет години да ‘се меркаат’ едни со други и да ги проучат сите свои можни СиП потези и оние на конкурентите. Една трансакција раѓа  друга и никој не сака да повлече нога, но еднаш штом процесот тргне, ќе се појави притисокот дека нешто мора да се стори. Многу од индустриските сектори се сведени на прилично мал број играчи така што последиците од неактивноста може да бидат “, вели Мајкл Кар, шеф на одделот за СиП во Северна и Јужна Америка во Goldman Sachs.

Секторот енергетика го предводеше трендот на СиП првите девет месеци годинава, со вредност од 376 милијарди долари – пораст од 56% во однос на истиот период лани. Здравствената заштита исто така забележа најсилни девет месеци откако се води  статистика за СиП од 1980 година, со вредност од 368,6 милијарди долари – без понудата од 116 милијарди долари за преземање на британската фармацевтска компанија AstraZeneca од страна на американската Pfizer, која што не успеа.

Германците се  намерачија  на американски компании

Но, она што повеќе ги заинтригира аналитичарите, покрај вкупната сума на зделките, е што рекордно порасна бројот на прекугранични зделки (cross-border М&A, односно СиП при што инволвираните компании во процесот се од различни држави, не мора неминовно да бидат соседски, како што е потесната смисла на терминот “прекугранично“, н.з.), кои што изминативе пет години речиси и да ги немаше.

“Прекуграничните зделки што ги гледаме периодов се долго време анализирани и подготвувани потези, а не само реакции на моментални пазарни движења“, вели Френк Аквила, адвокат во Sullivan & Cromwell.

Оваа година трендот за прекугранични СиП – овој тип на зделки надминаа вкупна вредност од илјада милијарди долари за првпат од 2008 година  – беше потпомогнат од т.н. корпоративни инверзии, односно преселување на седиштето на една компанија во земја или територија што е позната како даночен рај. За вакви цели, американски компании, на пример, користат аквизиција на странски конкурент, со цел да се преместат на место каде што даноците се пониски. Обидот на Pfizer да ја купи британската AstraZeneca за 116 милијарди долари беше таков вид на зделка.

Меѓутоа, иако овие даночни инверзии се една од најдискутираните теми годинава, тие заземаат релативно мал дел од вкупната сума на СиП глобално, а во моментов се под “силен оган“ на американската влада. Неодамна беа воведени пакет мерки од страна на администрацијата на Обама со цел да се скратат финансиските стимулации за американските компании што планираат да го селат седиштето надвор од земјата.

Уште позначаен фактор што влијае врз зголемената СиП активност, а врз што американската влада не може многу да влијае, е зачестеното купување на американски компании од страна на европски и азиски ривали. Досега, годинава, се направени вакви зделки во износ над 260 милијарди долари, според Thomson Reuters.

Само во еден месец, Siemens плати 7,6 милијарди долари за Dresser-Rand, американска компанија што произведува опрема за индустријата за нафта и гас, софтверскиот гигант SAP ја купи технолошката фирма Concur за 8,3 милијарди долари,  а ZF плати 11,7 милијарди долари за фирмата што прави авто-делови, TRW.

“Неодамнешните инвестиции од германски во американски компании се враќање кон нормалата – Германците отсекогаш имаа повеќе доверба во американскиот, одошто во останатите пазари“, вели Џон Стуѕински, шеф на Blackstone Advisory Partners.

Хернан Кристерна, шеф на секторот за глобални спојувања и преземања во JPMorgan Chase, смета дека овој тренд на купување американски од страна на германски компании се случува затоа што “европските се фрустрирани од фактот што не гледаат докази за раст на краток рок, па сфаќаат дека мора да излезат надвор за да дојдат до таков раст. Постои голема фрустрација заради бавното економско закрепнување на Европа“.

Зделките со купување компании во САД, не само што може да донесе постабилен раст, туку и да отвори можности за кратење трошоци преку консолидацијата, додава Вилијам Верекер, шеф на отсекот за европско инвестициско банкарство во UBS.

***

Годинава рекордна и по неуспешните преземања

5 Август, 2014: Црниот ден за СиП зделките

За само неколку часови, на 5 Август годинава, две од потенцијалните мега зделки за спојувања и преземања во 2014 година доживеаја фијаско, a  третата  имаше загрижувачки импликации врз други компании.

Првa што пропадна беше шокирачката понуда од 71 милијарда долари што 21st Century Fox на Руперт Мардок ја даде за ривалскиот Time Warner. Некарактеристичната за Мардок брза капитулација предизвика акциите на Fox да скокнат откако компанијата наместо големо преземање, објави дека ќе потроши шест милијарди долари за откуп на сопствени акции.

Потоa Sprint, американски телеком оператор поддржан од јапонската SoftBank, се повлече од својата неформална понуда за купување на поголемиот ривал T-Mobile US – зделка која ќе го консолидираше американскиот пазар на мобилна телефонија од четири на три оператори. Плановите на Sprint наидоа на отпор од регулаторите заради опасност од монополска положба на пазарот, што доведе до тоа француската  Iliad да се обиде таа да стекне мнозински удел во T-Mobile US. Меѓутоа, понудата на Французите беше одбиена многу бргу, а Iliad наводно се спрема за втор обид.

И на крајот, американскиот синџир на дрогерии Walgreens објави дека нема да го пресели своето седиште во Европа како дел од обидот да купи 45% од британската Аlliance Boots за 10 милијарди фунти, дел што се уште не го поседува. Оваа одлука ги турна акциите на компанијата за 20%, затоа што разочараните инвеститори сфатија дека компанијата нема да ги искористи пониските даноци во Европа. Оттогаш, потегот на Walgreens има последици и врз други компании, како на пример, врз шансите на Pfizer да се пресели во Европа со тоа што ќе ја купи за 116 милијарди долари конкурентската фирма AstraZeneca од Британија. Исто така, планот на Monsanto, американскиот гигант за производство на генетски модифицирани семиња, да го купи швајцарскиот ривал Syngenta за 36 милијарди долари, како да се стави во фиока.

***

Во регионот се случуваат преземања, Македонија не е интересен пазар!

Вредноста на македонските компании е драстично намалена, но тоа пак не е причина за тие да станат интересни за преземање од странски компании. Иако на пазарот во регионот и на глобално ниво се случува прераспределба на капиталот и на бизнисот, кога големите играчи купуваат се што може да се купи, во Македонија нема такви бизнис случувања.

Компании од Словенија и Хрватска газат немилосрдно кон нови зделки и пазари. За хрватските бизнисмени, пак, е карактеристично што купуваат се што може да се купи откако кризата им ја намали цената речиси на сите компании. Најжестоко настапува хрватскиот бизнисмен Ивица Тодориќ, кој буквално стана балканскиот магнат. Во од го следат Емил Тедески и Адрис групацијата. Во овој поход, големите стануваат уште поголеми. Останатите компании оправдано може да стравуваат за својот опстанок бидејќи може да бидат згазени од конкуренцијата. Со преземањето на Меркатор, хрватскиот бизнисмен Ивица Тодориќ создаде компанија која ќе вработува 64.000 луѓе и ќе биде водечка во секторот малопродажба и производство на храна во регионот и пошироко.

Тодориќ по преземањето на Меркатор од Агрокор направи балкански гигант со промет од седум милијарди евра. Толкав е годишниот прометот на 200-те најголеми македонски компании! Ова доволно кажува колку македонските компании не се фокусирани на раст и развој иако го имаат отворениот пазар на ЦЕФТА и на Европската унија. Уште еден пример, хрватската компанија Атлантик група е меѓу водечките прехранбени компании во регионот, вработува 4.500 луѓе и има производни погони во Хрватска, Германија, Словенија, БиХ, Србија и Македонија. Секоја година нејзиниот сопственик Емил Тедески презема по некој бизнис. Потоа, можното обединување на хрватската трговска компанија Плодине и на словенечката Туш би било меѓуфаза, односно подготовка за продажба на така здружената мрежа на една од водечките европски трговски компании. Половина година откако ровињски Адрис ја презеде Кроација осигурување се чини дека се на повидок контурите на нов регионален исчекор кон Словенија преку соработка со Сава Ре. Македонија е исклучена од овие случувања. Зошто?

Постојат неколку причини и состојби кои ги диктираат односите и развојот на бизнис настаните во Македонија. Веројатно една од главните е што македонските компании не се влезени во фокусот на големите играчи бидејќи имаат многу слаба пазарна позиција и моќ и никого не загрозуваат за да бидат купени, дури и кога се многу евтини. Само неколку домашни компании котираат високо на пазарот во регионот и тие од одамна се истакнуваат како интересни за преземање, но тоа се уште не се случува. Причината тука се бара во релативно високите цени што ги бараат и во тоа што менаџерите/акционери се уште не се подготвени за да ги продаваат. Треба да се земе предвид и фактот дека голем дел од македонските компании (текстилни и прехранбени) веќе работат за странските преку производство на приватни марки, кои зафаќаат дури и повеќе од половина од нивното вкупно производство. Поради тоа, големите компании немаат никаква причина да влегуваат со свој капитал на овој пазар.

Уште една многу голема причина зошто македонските компании не се во фокусот на странските компании е што се технолошки многу уназадени поради целиот процес на деиндустријализација што и се случува на Македонија повеќе од 20 години. Тоа го покажуваат и бројките, според кои индустриското производство е преполовено за 30 години, учеството на индустријата во БДП е сведено од 50% во 80-те години на минатиот век на 15% во 2012 година. Уште пострашно е што од вкупниот обем на инвестиции во основни средства во стопанството во 2012 година само 25,06% отпаѓаат на индустријата, што е двојно помалку од пред 90-те години. Затоа Македонија стана евтина суровинска база, пред се, во аграрот, а текстилната индустрија се сведе на лон-производство. Некои македонски компании, иако имаа(т) огромен потенцијал, едноставно ги јаде времето затоа што менаџментот не може да се носи со него. Кога имаа можност не сакаа да прифатат стратешки партнер, а сега нема ни кој да ги купи, а очигледно сами не можат да се развиваат.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *

Вие можете да ги користите следните HTML ознаки: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

...Сите ние живееме во време, кога само идејата е капитал, сè друго е пари...
Најава
Регистрација

На вашата e-mail адреса ќе добиете лозинка за логирање на КАПИТАЛ.

Заборавена лозинка?

Внесете e-mail адреса или корисничко име со кое сте регистрирани на КАПИТАЛ.

×