Веста оди вака … Дури 348 вработени во белградската канцеларија на италијанска ИТ компанија ги загубија своите работни места во еден ден. Дали вештачката интелигенција е виновна за тие отпуштања? Дали ИТ експертите во развојот ИТ технологија секојдневно ја сечат гранката на која седат? Која е перспективата на човечката работна сила во професиите што се поврзани со дигиталниот свет? Дали ИТ секторот е сè уште една од најпрофитабилните професии?
Дали причината за 348 отпуштања, односно толку многу луѓе што останале без работа во еден ден, всушност е вештачката интелигенција. Присуството на вештачката интелигенција? Делумно, веројатно е можно, но прашањето е како.
Во секој случај, во прашање се многу повеќе отпуштања, и се она што се пишува, она за што се зборува во ИТ светот, во економската литература, како и дневните весници и магазините во светот е во голема мерка вистина. Се подготвуваат илјадници отпуштања во првиот квартал од оваа 2026 година. И тоа во најпознатите компании – Мета, Амазон, Оракл. Како е тоа поврзано со вештачката интелигенција?
Во капитализмот, штедењето значи, меѓу другото и намалување на сите трошоци. Вклучително и трошоците за плати. Оракл планира во овој квартал 14.000 до 18.000 работници да останат без своите работни места. Радикално. Тоа е навистина голема бројка. Како се однесува тоа на вештачката интелигенција, и која е поврзаноста со неја? Не е дека Оракл имплементирале вештачка интелигенција и одеднаш некои биле заменети!?! Малку да го анализираме ова …
Веројатно очекувањата се дека продуктивноста на оние што ќе останат на работа ќе се зголеми. Менаџерите на Оракл си велат дека „можеме да се ослободиме од толку многу луѓе што ќе ни донесе месечна заштеда помеѓу 8 и 10 милијарди долари„. А што со тие пари? Ќе ги инвестираат? Во вештачката интелегенција? Тоа денес е капитално интензивна индустрија каде што денес се потребни огромни инвестиции. Во центри за податоци, во развој на софтвер, во вработувања на високостручни инженери. И што е малку надвор од фокусот за сите, прашањето е со која електрична енергија ќе се снабдуваат новите инвестиции. Сите тие центри за податоци.
За волја на вистината денес постојат мега компании како Мајкрософт, на пример, кои веќе ги планираат своите мини нуклеарни централи. Би имале центри за податоци со десетици илјади нивни единствени клиенти. Сервери каде што се извршуваат компјутерски операции, кои потоа ги доживуваме како комуникација со живи суштества.
Новиот контекст создаден со вештачката интелегенција!
Централното прашање во оваа тема е дали сево ова треба да нè плаши и загрижува, или треба да ИТ секторот останува да биде еден од најбезбедните и најпрофитабилните сектори насекаде во светот? Дали вработените во ИТ индустријата имаат причина да бидат загрижени дека ќе војуваат со вештачката интелигенција која самите тие ја создадоа?
Анализите покажуваат дека денес светот и светската економија бележи објективно економско забавување. Кризитесе глобални. Многу нешта се неизвесни – крајот на војните, ќе има ли нови? Контролата врз изворите на енергија. Политички односи, сојузи! Ќе има ли воени интервенции или не на други точки од светот.
Плус на ова. Неколку квартали, економскиот раст забави. Имаше помал раст. Секако, американската берза сè уште скока, но кога таканаречената „Убава Седумка“ ќе се одземе од американската берза, односно од тој индекс S&P 500, тоа значи седумте најголеми компании глобално, а сите овие се ИТ компании за кои зборувавме – Amazon, Apple, Nvidia ….
Ако овие компании се одземат од растот на берзите во блиското минато, може да се види дека немало објективен раст значаен во однос на растот на цените и трошоците на работење на компаниите. Плус секако дека ја имаме целата инфлаторна тенденција на глобално ниво, па така не можеме да зборуваме за кој знае каков раст и кога бил актуелен.
Оттука, кога ќе се собере сè, рационална е одлуката на сите компании да се обидат да ги намалат трошоците. Некои затоа што објективно мораат. Но, некои затоа што постои уверување дека намалувањето на трошоците ќе ја зголеми продуктивноста.
Е сега, дали тоа ќе ја зголеми продуктивноста, и до кој степен, ќе видиме на крајот на оваа година и почетокот на следната 2027 година. Затоа што, се потребни неколку квартали за да се види дали тие одлуки биле паметни и добри.
Сепак, сериозната причина за загриженост е големата промена во ИТ секторот во светот, па и кај нас, а тоа е вештачката интелигенција. Особено онаа во највисокиот домен, оној за кој луѓето мислеа дека ќе дојде најдоцна. На пример, во доменот на програмирањето.
Веќе е јасно дека вештачката интелигенција ќе ги нападне креативните работни места. Тоа го кажуваат и најголемите експерти за ИТ и аналитичарите. Вештачката интелигенција прва даде најмногу, имаше најголемо влијание во собирањето информации, презентирањето, пишувањето, во доменот на кол-центрите, на пример, каде што имате компании кои имаат големи бази на знаење. Видовме дека големи компании беа изградени врз основа на вештачката интелегенција, и тоа преку ноќ.
Тука видовме огромно отпуштање во првиот бран. А и сега. Особено во последните неколку месеци, гледаме големи движења. Особено со растот на „clod code„ на платформа на компанијата Antropic.
Имате два доминантни конкуренти за најмасовната употреба на вештачка интелигенција. OpenAI е ChatGPТ, тоа е тоа за што веќе сте слушнале. Antropic е друга компанија која има Cloud и има своја под-платформа исклучиво за Cloud Code програмирање. Платформата Cloud Code во блиската иднина ќе се покаже како многу моќна и потентна и може да забрза еден програмер неколку пати. А може драстично да го забрза и оној кој е помалку искусен, односно помлад и почетник. Некои дури шпекулираат дека може целосно да го замени.
Станува збор за луѓе кои многу добро ги познаваат техничките парадигми. Тие едноставно не мора да го работат „пешачкиот„ дел од работата што одземаше најмногу време. Што создава најмалку вредност за тие постари лица во оваа професија и бизнисот. Тие сега можат да дадат најголема вредност на архитектонскиот дел.
Трансформацијата и промените се неизбежни …
Сума сумарум ИТ – индустријата е во процес на голема трансформација. Секој што не е во вештачката интелигенција, а работи на оперативна улога во ИТ-индустријата, треба сериозно да се праша дали е на првиот пат. Зборуваме за програмерите. Пред 20 години прашањата беа дали треба да им дадеме време на нашите деца да одат на колеџ, како и на постдипломски студии за да станат програмери! А денес? Значи, важно е, што е важно … Враќање на инвестициите. За оние кои инвестираат, за оние кои се подготвуваат, кои размислуваат за кариера. Одете на училиште. Има нови знаења денес …
Тие кои применуваат принцип на доживотно учење веднаш ќе проценат која е следната технологија. Ќе поминат разни курсеви за да се подготват за технолошката промена. Оние кои нема да го прават тоа и нема да се подготват, тие ќе бидат првите што ќе останат без работа дури и без да биде применета вештачка интелигенција.
Кога ќе се има ова во предид се поставува прашањето – дали денес компаниите се одлучуваат за класични инвестиции затоа што инвестирањето во вештачка интелигенција е скапо за нив?
Добро прашање … Инвестирањето во вештачка интелигенција сега зависи од аголот од кој се прави инвестицијата. Примери. Значи, сега сте компанија и сакате да инвестирате во нов производ кој е целосно базиран на вештачка интелигенција вас ве интересира времето поврат на инвестицијата. Дали, како, зошто, мора да оправдате.
Ако сте стартап кој треба да му предложи на инвеститор проект базиран на вештачка интелегенција, мора однапред да оправдате како планирате да ја вратите инвестицијата. Дали сте некој внатрешен тим кој ке работи неуморно. Ако зборуваме за продуктивност на работното место, тогаш компаниите се многу поагресивни.
Мора да се прифати нова парадигма овде. Таканаречениот начин на размислување за и кон промена. Дека единствената константа во нашите животи е промената и учењето.
Имате светли примери … Како Мет Дитке, 24-годишен Американец. Основал компанија за развој на алатки во вештачката интелигенција. Тој е контактиран од Мета. Понудата е четиригодишен договор, делумно готовина, делумно акции, вкупна вредност 125 милиони долари. Пред него стои можност за „мазна„ транзиција – 125 милиони. Но, за четири години. Мора да почекате. Денес сите сме нестрпливи. Одбива.
Потоа, следниот ден, е контактиран лично од Зукенберг. Ајде да се видиме! Тој му нуди двојно. 250 милиони долари. Од кои има можност да собере 100 милиони веќе во првата година. Значи, станува збор вработување!!! Тој не повикува друг инвеститор, не повикува партнер, па ајде секој да даде по 10 милијарди долари. Повикува на работа нов вработен. Мет Дитке прифатил.
Кои се новите програмери?
Програмер за брзи програми и дизајнер за брзи програми. Ова се денешните нови имиња за нови типови програмери. Што е навистина важно? Порано мораше прво да научиме некоја синтакса, некој програмски јазик. Преку техничката еволуција, дојдовме до точка каде што сега или пишувате на јазикот, не мора на англиски, може и домашен јазик, а можете и да зборувате. Слично на тоа, можете да го направите тоа на англиски, можете да го направите тоа на македонски. Ќе добиете некои резултати. Може да бидат и халуцинирачки.
Да се вратиме на тоа како се ова влијае на продуктивноста. Но, и на бројот на вработени. Во наредните месеци и во наредниот период, илјадници луѓе ќе бидат отпуштени од работа токму поради присуството на вештачката интелигенција.
Оттука, можеме ли да процениме што не чека на самиот почеток на таквиот процес низ компаниите? Секторите во рамките на информатичките технологии се можеби првите што се погодени, односно во рамките на ИТ секторот или сè ќе зависи од компанија до компанија.
Она што дефинитивно ќе биде тренд, не само што ќе се промени бројот на персонал, туку ќе се промени и структурата на персоналот. Ќе имате компании кои ќе бидат заинтересирани да вработат неколку многу компетентни луѓе. Многу компетентни луѓе кои се можеби постари, мега постари кои ја познаваат техниката исклучително добро, кои потоа можат и веројатно веќе влегле во приказната на вештачката интелегенција самите, така што никој не мора да ги обучува. Тие можат да произведат колку што произведувал целиот тим порано. Еден човек ќе го замени целиот тим.
Во ИТ секторот платите традиционално растат со години. И тие беа навистина на високо ниво. Особено кога ќе споредите со некој друг сектор. Денес стагнираат, понекогаш дури и паѓаат. И ќе добиете она што е објективно да се случи во ситуација каде што новата технологија драстично го менува тој ресурс и целиот сектор.
Исто е како кога го добивте Excel за прв пат. Последицата од имплементацијата на Excel во финансискиот домен значеше дека група луѓе кои го работеа административниот дел од работата ги загубија своите работни места. Ја сменија професијата, мораа да почнат да учат нови алатки и други. И тоа сега го загрозува ИТ токму тука.
Но, голем број луѓе повторно ќе бидат достапни на пазарот. Тоа ќе доведе до некаков вид инфлација на слободни. Ќе има многу достапен персонал. Но, од самиот почеток, имате два паралелни тренда. Значи, едниот е вештачка интелигенција која автоматизира, забрзува, менува, демократизира, отвора врати за многумина. Значи, сега можете удобно, како што вели жаргонот, да имате тим во Сан Франциско, да си имате три деца кои живеат од Кока-Кола и пица.
Но, имате и доволно економски фактор, а тоа е стагнација, инфлација, голема неизвесност за клучните ресурси. Сега видовме дека нафтата скокна за 20%, некаде сега се зборува дека ќе скокне за 50%. Плус војни, плус други неизвесности, каков ефект има тоа неповрзано со вештачката интелигенција.
Компаниите, од друга страна, имаат голема тенденција да штедат, не да мерат три пати, туку да мерат сто пати, што ги забавува економските циклуси и едноставно создава многу помалку капитал достапен на пазарот за развојни проекти.
За персоналот, во ИТ секторот тоа е смртоносна комбинација. Бидејќи може да се случи да бидат во таа компанија што не успева да ја направи промената кон вештачката интелегенција. А сепак компанијата мора да намали затоа што конкурентот ја направил таа промена.
Оттука, помалку духовитиот заклучок е дека оние што живеат од енергетски пијалоци, пица, програмирање во природа – лабаво, и така натаму, не мора да се грижат за следните фази. Искрено нема ни да доживеете да ја видите средината на вашиот работен век. Мода е многу луѓе од ИТ секторот, да се селат да живеат во природа, таму програмираат, садат лешници, убави викендици каде садат нешто што ќе порасне само по себе. Ќе продолжат да програмираат под липите … За жал поминува тоа време кое кратко траеше.
Луѓето во ИТ секторот треба да бидат внимателни да не спијат повеќе. Златното доба на ИТ секторот, големата плата, малку работа заврши или завршува. Сега овој сектор мора го направи се повторно. Секогаш трансформирајте го стравот во конкретни акции. И чекор по чекор. Дури и оние кои се справуваат со тоа не знаат каква ќе биде целокупната промена во светот во следните неколку години. Пораката до програмерите е почнете да работите. Од денес.
