„ЖЕЛЕЗНАТА ЛАУРА КОВЕШИ“ ОБВИНИТЕЛКАТА КОЈА ЈА ВОДЕШЕ ОПЕРАЦИЈАТА „АДМИРАЛ“

Лаура Ковеши, шеф на Европското јавно обвинителство во Брисел, ексклузивно на „120 минути“ кај Светислав Иванов бТВ – Софија

„ЖЕЛЕЗНАТА ЛАУРА КОВЕШИ“ ОБВИНИТЕЛКАТА КОЈА ЈА ВОДЕШЕ ОПЕРАЦИЈАТА „АДМИРАЛ“, ПРОТИВ НАЈГОЛЕМАТА ШЕМА ЗА ИЗМАМИ СО ДДВ ВО ИСТОРИЈАТА НА ЕВРОПСКАТА УНИЈА! И ОПЕРАЦИЈАТА „КАЛИПСО“ ПРОТИВ ШВЕРЦ ВО ГОЛЕМИ РАЗМЕРИ ВО 14 ЗЕМЈИ!

Лаура Ковеши е родена во Романија. Пораснала во семејство на обвинител. Нејзината кариера започнала на начин што немал никаква врска со правдата. Како млада жена, играла професионална кошарка во младинската репрезентација на Романија. Подоцна, почнала да студира право. Работела четири години како обвинител во Сибиу. Од 2006 година е назначена во Националната дирекција за борба против корупцијата во Романија.

Ковеши е првата жена генерален обвинител на Романија. Резултатите од борбата против корупцијата под нејзино водство предизвикаа широк меѓународен одзив и поддршка од Франција, САД и Шведска. Стана една од кандидатките за главен обвинител на Европската Унија и освои најмногу гласови во двете парламентарни комисии за граѓански права и за внатрешни работи и буџет. Во септември 2019 година, таа беше првата што ја предводеше новоформираната Канцеларија на европски главен обвинител.

Од тогаш до денес, Европското јавно обвинителство покрена над 2.600 истраги за измами со ДДВ, перење пари, корупција, злоупотреба на европските фондови и меѓународни финансиски шеми. Тука спаѓаат операцијата „Адмирал„, против најголемата шема за измами со ДДВ во историјата на Европската Унија, со штета од околу 2 милијарди и 900 милиони евра. Потоа, операцијата „Калипсо„ против шверц во големи размери во 14 земји со штета од над 800 милиони евра.

Само до минатата година, Обвинителството во Кевесин доби над 2.900 сигнали за неправилности од граѓани. Тековните истраги на тлото во Бугарија се над 260 со наводна штета од околу 1 милијарда и 700 милиони евра. За криминалот, борбата против измамите …, Лаура Кевеши за „120 минути со Светислав Иванов„.

120 минути: Ова е институцијата што вие и вашиот ја создадовте. Но, дали ја изградивте онака како што ја замислувавте во 2019 година, или реалноста се покажа поинаква од вашите очекувања?

Ковеши: Мојот мандат завршува на крајот на октомври. На почетокот на оваа година, го прочитав мотивационото писмо што го напишав во 2019 година, кога аплицирав за Европското јавно обвинителство. За да видам што напишав тогаш, какви беа моите мисли во време кога обвинителството постоеше само на хартија. И каква е состојбата денес. Последната реченица во тоа мотивационо писмо беше дека ќе вложам максимални напори Европското јавно обвинителство да биде силна, ефикасна и независна институција на која граѓаните можат да ѝ веруваат.

Мислам дека заедно успеавме да го постигнеме ова. Значи може.

120 минути: На почетокот на вашиот мандат, еден швајцарски весник ве праша за разликата меѓу Истокот и Западот во Европа. На крајот од вашиот мандат, што мислите, дали старата идеја дека земјите од Источна Европа се покорумпирани од западноевропските е сè уште валидна? Западот е почесен од Истокот? Или ова е удобен мит што Европа си го кажува самата на себе?

Ковеши: Мит, би рекла. Не би рекла дека митот за источните земји кои се покорумпирани од западните е вистина. По годините поминати во Европското обвинителство, кога гледам што се случува денес во 24 земји-членки, а на почетокот имаше 22, многу пати сум кажала дека нема чисти земји.

Фактот дека не наоѓате нешто, или пак, не зборувате за тоа, не значи дека сте чиста земја. Идентификувавме случаи на корупција и финансиски криминал. Измама со ДДВ, измама со царински давачки, измама со европски фондови. Насекаде. Во сите земји – членки. Значи, нема чиста земја.

Но …. ќе ви дадам еден пример на проблем. Кога Европското јавно обвинителство започнува истрага, имаме европски делегирани обвинители. Секако, тие обвинители се независни од националните власти во земјата, исто како што се независни од европските институции. Но, кога спроведуваат истраги, тие мора да ја користат националната полиција и други институции. Потребна им е помош од, на пример, националната агенција за приходи (УЈП). Царинските служби на земјата членка мора да работат.

Ние знаеме дека ако сакате да го направите обвинителството неефикасно, едноставно не му ја давате поддршката!? Ова е вистински проблем за нас, бидејќи сакавме да изградиме систем на полицајци кои би работеле исклучиво на случаите на Европското јавно обвинителство.

Замислете дека сте полицаец. На пример, овде во Луксембург, и имате случај од Националното обвинителство, и случај од Европското обвинителство во исто време. Што би направиле? Дали би се поделиле на половина за да работите тука и таму? Не. А сега се враќам во Бугарија.

Имавме многу предизвици таму. Би рекла дека со текот на годините, и покрај сите тешкотии, Бугарија е една од земјите – членки што успеа да донесе закон и да создаде структура на полицајци што работат на случаите на Европското обвинителство. И ова не е заслуга на едно лице или на еден министер. Ова беше постигнато во последната година и тоа е многу добар развој. Ако погледнете што се случува денес, во нашата канцеларија во Бугарија, ако ја погледнете статистиката, минатата година тие истражија над 260 случаи со наводна штета за 1,7 милијарди евра. Имаа многу обвиненија и многу интересни случаи.

Нашата канцеларија сега е во подобра состојба. И сигурна сум дека од Бугарија ќе дојдат уште многу интересни случаи.

Понатаму Лаура Ковеши во ова интервју коментира за позицијата на националните обвинители кои работата со нејзиниот тим во Бугарија

„Како што реков, во последната година нашите обвинители вложија огромни напори. Тие беа под голем притисок по случајот со обвинителката Георгиева„, објаснува таа и додава, – „поради многуте обвинувања во јавниот простор. Пред тоа имаше и тврдење дека обвинителите во Бугарија работеле на мали случаи, а не вршеле вистинска работа. Имавме многу предизвици и можеме да зборуваме за нив, секако. Имаше многу проблеми, многу работи што мораше да се надминат. Но, морам да ви кажам дека последната година ми покажа дека имаме многу силен тим од исклучително посветени обвинители во Бугарија, кои завршија многу интересни случаи.

„Сите истраги се следиме од тука, од Луксембург, од европски обвинители и од други земји -членки. Во последната година и неколку месеци по отстранувањето на г-ѓа Георгиева, целиот тим во Бугарија беше координиран од двајца други европски обвинители. И тие постигнаа многу добри резултати во споредба со претходниот период. И мислам дека е многу важно за мене денес да застанам зад нив, бидејќи во текот на целиот овој период молчевме. Имаме обврска да се воздржиме од коментирање. Не можеме да одиме на суд и да кажеме, не, ова не е вистина, вистината е ова или она. Значи, тие го чекаа него и си ја вршеа својата работа. Но, повторно, нема да давам никакви други коментари, но нашата канцеларија во Бугарија не е ограничена само на поранешен европски обвинител кој моментално е отстранет.

120 минути: Дали има случај во Бугарија во кој Европското јавно обвинителство се соочило со недостаток на соработка, информации базирани на ризик или дури и обиди за попречување на работата на вашите обвинители?

Ковеши: Може ли да додадам уште неколку работи на вашиот список? На пример, дезинформации, кампањи за заплашување. Вистинско блокирање на нашите истраги. Недостаток на поддршка од разни институции. Замижување кога нешто се случува. Да, го имавме сето ова. Го имавме во Бугарија. Го имавме ова во Бугарија. Го видовме во последните пет години. Со некои од овие проблеми се соочивме и во други земји-членки. Да, имавме истраги. Една од нив беше токму во мојата постојана ќелија, бидејќи следам и случаи во Бугарија.

120 минути: И што се случи? Пример?

Ковеши: Стануваше збор за договор за јавна набавка поврзан со електрични тролејбуси. Во овој случај веќе постои обвинение. Полицијата мораше да претресе одредена компанија која во тоа време имаше договори со Министерството за внатрешни работи. Отидоа на лице место. Имаше 5 или 6 канцеларии. Влегоа во една или две, а во останатите не сакаа да влезат. Не сакаа да претресуваат. Зошто? Па мора да објаснат зошто ….

Бидејќи во тој момент, кога Европскиот делегиран обвинител беше информиран од постојаното надзорно тело, бев заедно со моите колеги и си рековме Зошто го прават ова? Кој е проблемот? И побаравме од тогашниот министер за внатрешни работи да покрене дисциплинска постапка против овие полицајци, што не сакаа да извршат претрес. Не знам што се случи потоа. Не знам. Имавме многу проблеми низ годините.

Не станува збор само за една специфична истрага каде што одеднаш се појавија сите овие проблеми. Во еден или друг момент, сите истраги беа засегнати од недостатокот на полициска поддршка.

Ќе ви дадам пример. Никогаш, ама баш никогаш не сме имале случаи во Бугарија за измама со ДДВ и царинска измама!!?? Кое е вашето објаснување? Зошто? Ова е надворешна граница на Европската Унија. Ова не може да биде најчистата земја во светот. Најчистата граница на Европската Унија. Никако.

Но, лани, сепак, нашите колеги од канцеларијата во Бугарија беа вклучени во случајот „Калипсо„. И тие многу им помогнаа на нашите колеги од Грција да ги идентификуваат и следат овие пет групи на организиран криминал. Тие дадоа многу сериозен придонес. Гледате? Вака треба да се пристапи кон предизвиците. Го идентификувате проблемот, го наоѓате решението и работите на него.

И токму тоа го направивме. По секој проблем, кога ги видовме сите овие тешкотии, постојано ја посетував Бугарија. Имав многу средби со различни министри низ годините. И на крајот, гледаме дека работите се подобриле. Така треба да се решаваат проблемите.

Знаете, постои навика во оваа канцеларија. Всушност, тоа е и моја навика. Кога колегите доаѓаат кај мене, им велам, не ми доаѓате со зборовите, Лаура, имам проблем. Ми доаѓате со зборовите, Лаура, имам проблем и решение.

120 минути: Во такви случаи, како реагирате? Дали некогаш сте размислувале да се јавите на телефон, да се јавите некому, да заземете јавен став, да предупредите? Која е вистинската реакција кога некој се обидува да ви ја саботира работата?

Ковеши: Се обидуваме да реагираме. Да си ја вршиме работата. Да дејствуваме институционално. Дали ме видовте како давам интервјуа за бугарските медиуми во последната година и пол? Не. Презедов мерки, одржав состаноци, испратив писма, ги следев процедурите.

А како би ми помогнало ако да излезам јавно и да се жалам? Имам истрага, а тие не сакаат да ги спроведуваат претресите. Браво, госпоѓо Ковеши. Веројатно ќе има скандал во весниците за еден или два дена и тоа е тоа.

Но, мора да си ја завршите работата. И некои работи се променија. Резултатот е дека сега имаме цела полициска единица која работи на случаите на Европското јавно обвинителство. Ова е голем успех за Бугарија, бидејќи не е во сите земји-членки. Разбирате ли? Така треба да се прикажат резултатите.

120 минути: Во 2022 година, во нашето претходно интервју, ве прашав дали му верувавте на Сарафов (поранешен јавен обвинител во Бугарија н.з). И вие одговоривте – без коментар. Дозволете ми да ве прашам на малку поинаков начин. Дали му верувавте на Сарафов?

Ковеши: Поранешниот вршител на должноста главен обвинител. Истиот, да. Ви благодарам. Верувам во законот. Верувам во процедурите. И понекогаш им верувам на луѓе што ги познавам многу добро. Но, зошто го велам ова? Бидејќи работата на Европското јавно обвинителство, работата на обвинителот не треба да зависи од лични односи. Треба да се базира на законот. Треба да се базира на процедурите на работните механизми. Мојот мандат завршува во ноември. Што значи ова? Дека не можете да работите со Европското јавно обвинителство затоа што Ковеши повеќе не е таму? Не. Ќе има некој друг, но постапката ќе биде иста, регулативата ќе биде иста, начинот на кој институцијата се бори против организираниот криминал ќе биде ист. Процедуралниот механизам ќе биде ист. Тоа е важно. Не е важно дали јас лично му верувам на некое лице или не.

Но, имам очекување дека кога европскиот главен обвинител ќе разговара со министерот за внатрешни работи, министерот за правда, генералниот обвинител, како и да го нарекуваат, без разлика какви внатрешни проблеми имаат, ова треба да биде институционален разговор. И кога ќе донесеме одлука, таа треба да се спроведе. За среќа, голем дел од проблемите што морав да ги решам во Бугарија беа поврзани со Министерството за внатрешни работи и Министерството за правда. Само мал дел беа поврзани со генералниот обвинител. И морам да бидам искрена…. На институционално ниво, кога поставувавме прашања, секогаш наоѓавме партнер со кого да ги решиме. Лично, мислам дека го сретнав еднаш или двапати тој главен обвинител. Но, не е важно дали му верувам на некој човек или не. Имав доверба дека Обвинителството на Бугарија ќе ги реши проблемите што постојат во односите со нас. И мислам дека тоа е најважното нешто.

120 минути: Ве прашувам ова затоа што знаете колку е важна довербата во вашата работа. Дали постои институција во Бугарија на која воопшто не сте ѝ верувале во последните пет години?

Ковеши: Не е само тоа што не ми веруваат мене. Не би рекла нужно дека не им верував. Затоа што не знам како да го објаснам тоа на начин што е правилно разбран. Како што реков, пристапувам кон сè многу институционално. Не сфаќам ништо лично, но имало различни ситуации каде што сме имале проблеми. На пример, со Министерството за внатрешни работи. Ако двајца или тројца полицајци не си ја завршиле работата, дали тоа значи дека не ѝ верувам на бугарската полиција? Не, секако не.

Јас ѝ верувам на бугарската полиција, но исто така признавам дека имаше проблеми и ситуации во кои поддршката што ја дадоа на Европското јавно обвинителство не беше доволна. Сега, на пример, имаме одредени тешкотии со случаите во судовите. Понекогаш гледаме дека некои судии не го знаат доволно добро начинот на кој функционира Европското јавно обвинителство. И тогаш можам да кажам дека не му верувам на бугарскиот судски систем. Да, му верувам.

Дали има проблеми? Да, има. Можеби треба повеќе да ги ангажираме и да објасниме повеќе како работиме. Видов некои резерви кај судиите во Бугарија во врска со директната примена на европската регулатива. Но, не само во Бугарија. Го видов тоа насекаде. Дали ова значи дека не му верувам на бугарскиот судски систем? Не. Му верувам. И дали знаете зошто му верувам на судскиот систем? Затоа што имаме доказ во лицето на нашите европски делегирани обвинители дека тие можат да бидат исклучително ефикасни и многу добри. Ова не значи дека проблемите не постојат.

120 минути: Какви гаранции мора да обезбеди политичкиот систем или парламентарното мнозинство? Во моментов имаме нова влада и ново мнозинство! Ќе има избор на главен обвинител, па како да биде навистина независен? Ве прашувам не толку како шеф на Европското јавно обвинителство, туку како магистрат со огромно искуство.

Ковеши: Ова е тешка задача што тие мора да ја исполнат. Бидејќи ако мене ме прашате, ќе ви кажам дека на Бугарија многу брзо ѝ е потребен главен обвинител. Ова е очигледно. Од главен обвинител кој е назначен, бидејќи вршителот на должноста главен обвинител нема исти овластувања. А вие дејствувате привремено.

Кога разговарате за нешто со такво лице, не знаете дали за три месеци или за три недели тој сè уште ќе биде таму. Но, кога имате назначен главен обвинител, знаете дека тој има мандат од 6 години, 5 години, како што е предвидено. Начинот на кој се назначуваат главните обвинители во Европа е многу различен. Во некои земји-членки тие се избираат од парламентот. Во други од страна на министрите за правда, а во трети од страна на Врховниот судски совет. Постојат различни модели. Најважно е да имате некој што е професионалец и чија независност е несомнена.

120 минути: Во исто време, Бугарија ги повлече своите кандидатури за нов европски обвинител поради сериозни недостатоци во постапката, како што изјави претходната техничка влада. Што треба да се промени за да се врати довербата во оваа постапка, во кандидатите или во целиот процес?

Ковеши: Како што веројатно знаете, на 29 јули, една третина од европските обвинители ги завршуваат своите мандати. Меѓу нив е и европскиот обвинител од Бугарија. Ако ме прашате што е потребно, потребно е Бугарија веќе да има нов европски обвинител на 30 јули. Особено по сè што доживеавме во последната година и неколку месеци. една година и неколку месеци. Ова лице мора да биде независно и професионално. Сега како точно Бугарија ќе ја организира постапката, тоа не е моја работа. Можам да ви кажам дека во другите земји-членки процедурите се веќе завршени. Ќе биде многу неповолно за Европското јавно обвинителство да нема обвинител од Бугарија и овој транзициски период да продолжи.

Новиот министер за правда мора да разјасни што се случило со постапката. Дали ќе започнат нова постапка, дали ќе ја продолжат старата, дали ќе смислат нешто различно? Тоа е нивна одговорност. Тоа не се променило. Политичко е прашањето.